Turizmde “her şey dahil” sistemi, Türkiye’ye en kötü yıllarında turist ve döviz kazandıran bir can simidi olmuştu. Ancak işler artık tersine dönmeye başladı. Sektörün ileri gelen isimleri yeni bir çıkış yolu bulmaya çalışıyor.

HER konuda olduğu gibi turizm konusunda da önemli atılımların yapıldığı 80’li yıllar... Dönemin başbakanı Turgut Özal’ın teşvikleriyle 1986’dan sonra arazi tahsislerinin yapılması ve verilen teşviklerle turizm yatırımları patladı. Her yıl turizm sezonu öncesinde gazete manşetlerine “Turizm patladı” haberleri taşındı. Bu durum özellikle turistik bölge olarak tanımlanan bölgedeki girişimcileri ateşledi. Herkes bir yerinden tutarak sektöre girdi. Sonrasında gerçekten herkesi şaşkına çeviren turist sayıları... Bırakılan dövizler... Sektör olarak pek çok girişimcinin iştahını kabartan rakamlar...
Yıl 2007... Hedef 20 milyon turisti ağırlamak. Turizm yatırımları gerçekten patlamış durumda. Türkiye dünyanın sayılı destinasyonları arasında. Bu zamana gelinceye kadar bir takım yöntemler uygulandı. Teşvikler verildi, turizm bölgeleri yaratıldı ve bazen kıyılarda betonlaşmaya dahi göz yumuldu. Her şey turist sayısını ve turizm gelirini artırmak içindi. 1980’lerde başlayan turizm seferberliği sonuçlarını 2000’li yıllarda vermeye başladı. Sektörün sihirli anahtarı ise “her şey dahil” sistemiydi.
Sistem turizmde “artık pestile dönen” patlamanın da en önemli sebebi oldu. Orta ve düşük gelirli Avrupalı turisti çekmek için başlayan sistem o kadar beğenildi ki yerli turist de sisteme katıldı. Ancak her iki yılda bir darboğaza giren turizmin bu “can simidi”, son yıllarda sektörü dibe çeken bir ağırlığa dönüştüğü iddiasıyla eleştiriliyor. “Her şey dahil” sistemi, turizmin ekmek sağladığı 30’un üzerinde yan sektörde isyan bayraklarının çekilmesine sebep oluyor. Türk turizminin kötü gün dostu “her şey dahil”in, sektörün basamak atlamasının önündeki bir engel haline geldiği savunuluyor. Türkiye’nin kitlesel turizmde üst basamaklara çıkmasının en güçlü manivelası olan sistem, şimdi yeni bir dönemecin eşiğinde gözden geçirilmesi gereken eski bir araca dönüştü. Ucuzcu turistten yüksek harcama yapan kaliteli turiste dönüş yapmak isteyen Türkiye için artık her şey dahili kurban etmek gerekebilir...

SİSTEM SEKTÖRÜ BÖLDÜ
Turizmde “her şey dahil” dönemi 2000’li yıllarla birlikte hayatımıza hızla girdi. Ağırlıklı olarak yurtdışından gelen turistler, tatilleri boyunca ellerini ceplerine atmadan tek bir mekanda tatillerini geçirme olanağına sahip oldu. “Her şey dahil”in yaygınlaşması ile birlikte sistem de tartışılır hale geldi.
Sektörde herkesin aynı sistemi uygulamaya koymasıyla birlikte sıkıntılar da başladı. Esnaf, gelen turistten faydalanamadığını, çünkü otelden dışarı çıkılmadığı için ek harcama yapılmadığını dile getirdi. Otel sahipleri ise her şeye rağmen sistemin önemli bir döviz girdisi sağladığını savundu. Yakın zaman öncesinin “kurtarıcısı” her şey dahil sisteminin etrafı, şimdi soru işaretleri ile çevrilmiş durumda.
Turizm bölgesindeki esnafın turizmden aldığı payın her geçen yıl daha da azaldığına dikkat çeken Antalya Esnaf ve Sanatkârlar Odaları Birliği Başkanı Orhan Tolunay “her şey dahil” sistemin yeniden gözden geçirilmesi gerektiğini söylüyor. Bunun için bir takım öneriler de sunan Tolunay, “Sistemi 4-5 yıldızlı oteller ve belirli işletmelerin uygulamasına izin verilmeli. Yani sistemi uygulamak için belirli kriterler aranmalı. Gelen turistin özgürce şehir merkezinde dolaşması, belirli kişiler tarafından belirli alışveriş merkezlerine, büyük mağazalara götürülmesi gerekir” diyor. Turizme hizmet eden esnafın da, kılık kıyafet, fiyat politikası, çevre ve raf düzeni, müşteriye davranış gibi konulara dikkat etmesi gerektiğinin altını çizen Tolunay, turistin işyerinden memnun ayrılmasını sağlamak için çalışılması gerektiğini söylüyor.

Devamı CNBC-e Business Mayıs sayısında...