Onlar Türkiye’nin 250 milyon YTL ve üstü nakde sahip halka açık şirketleri. Kasalarındaki toplam para sadece 45 milyon YTL. Bankalardaki hesaplarında ise 22 milyar YTL var. Likit varlıklarını üç ayda 1.9 milyar YTL artırdılar. Peki neden? Yatırım yapacak kârlı alan bulamadıklarından mı yoksa olası bir krizden korunmak için mi?

Burak Mavi

KRİZ beklentilerinin, ekonomi aktörlerinin davranışları üzerinde büyük bir etkiye sahip olduğu aşikâr. Bu davranışların yansımalarını en yaygın şekliyle borsa, faiz ve kur değişikliklerinden izlemek mümkün. Peki ama Türkiye’nin dev şirketleri bu durumlarda ne yönde ve nasıl karar alıyorlar? Bunu anlamanın en iyi yollarından biri, söz konusu aktörlerin nakit yönetimi konusunda aldıkları kararları incelemek. İşte CNBC-e Business, kriz atmosferinde nasıl davrandıklarını ortaya koymak üzere Türkiye’deki 250 milyon YTL’nin üzerinde likit varlığa sahip halka açık şirketlerin nakit yönetimlerini masaya yatırdı.
Türkiye’deki halka açık şirketler arasında (bankalar dışında) nakit varlığı çeyrek milyar YTL’nin üzerinde olan 21 şirket var. Ancak ortaklık yapıları hesaba katıldığında bu sayı 15’e inebiliyor. Çünkü listeye giren Koç Holding şirketlerinden Tofaş, Arçelik, Tüpraş ve Ford Otomotiv’in nakit varlıkları aynı zamanda holdingin bilançosuna da dahil ediliyor. Öte yandan Doğan Yayın Holding ve Petrol Ofisi’nin nakit varlıkları da Doğan Şirketler Grubu Holding’in bilançosuna yansıyor. Bu şekilde altı şirketin nakit varlığı konsolide edildiğinde şirket sayısı 15’e iniyor.
Söz konusu 15 şirketin nakit varlığı bu yılın ilk üç ayında 1.9 milyar YTL artmış. Toplam piyasa değeri 94 milyar YTL civarında olan bu 15 şirketin nakit varlığı ise 21.9 milyar YTL. Bu miktarın sadece 45 milyon YTL’si şirketlerin kasasında. Geriye kalanı ağırlıklı olarak bankalardaki üç aydan kısa vadeli YTL ve döviz hesaplarında değerlendiriliyor. Şirketlerin 21.9 milyar YTL’lik toplam nakit varlığı içindeki döviz pozisyonu ise 6.5 milyar dolar ve 3 milyar euro civarında. 
Ocak ayının ortasında “velev ki…” diye başlayıp Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı’nın AKP’nin kapatılması istemiyle dava açmasıyla tırmanan siyasi kriz endişeleri şirketlerin paralarını değerlendirme şekillerini de etkiledi. Kriz senaryoları şirketlerin vadeli YTL hesaplarındaki paralarının bir kısmını döviz hesaplarına aktarmasına, repodaki paralarını artırmalarına neden oldu. Bu şekilde şirketler ani değişikliklerde hızlı hareket edebilecekleri stratejiler geliştirdiler. Nakit varlıklarını artırmak, en basit ifadeyle her türlü gelişmeye karşı hazırlıklı olmak anlamına geliyordu. Nitekim Temmuz ayı sonlarına doğru Koç Holding CEO’su Bülent Bulgurlu nakit pozisyonlarını 1 milyar dolar artırdıklarını açıkladı.
Ekonomist Ege Cansen, nakit varlıkların artmasının iki nedeni olabileceğini söylüyor. İlki gemi direğini kırmadan yol alabilme kaygısı. Diğeri yatırım yapacak kârlı alanlar bulamamak.
Cansen, temelde şirketleri zora sokacak iki durumun varlığından söz ediyor: “Şirket zarar ediyor olabilir. Bu bir süreliğine telafi edilebilecek bir durumdur. Asıl ölümcül olanı nakitsiz kalmaktır. Şirketler gemi direğini kırmadan yol alabilmek için nakit varlıklarını yüksek tutmaya çalışırlar. Dünyada nakit tutma konusunda otomotiv şirketleri liderdir. Zarar etseler de nakit tutmaya özen gösterirler.”

KÂRLI ALAN BULAMIYORLAR
Şirketlerin nakit varlıklarının artmasının ikinci sebebi olarak gösterilen yatırım yapacak kârlı alan bulamamaları da küreselleşmeyle doğrudan bağlantılı görünüyor. Cansen, “Firmalar küresel alanda rekabet edebilmek için satın alma yoluyla (inorganik) büyüme trendine girdiler. İnorganik büyüme eğilimi ulusal şirketlerin fiyatlarını artırırken, zaten yurt dışında kolay kolay iyi firma alamayan Türk şirketlerinin işi iyice zorlaştı. Buna petrodolarlar gibi ‘serseri paralar’eklenince yurt dışında yatırım yapmak hayli pahalılaştı.” 
Cansen, mevcut tabloya bakarak şirketlerin yurt içinde de kârlı yatırım alanı bulmakta zorlandığını düşünüyor: “Türkiye’de bazı şirketlerin nakit varlıkları çok yükselmiş. Sanayiciler bile paralarını bankacılık enstrümanlarına yatırmış görünüyor. Bu da en kârlı yatırımın üretim değil parayı devlete vermek olduğu anlamına geliyor.”
Görünen o ki, şirketlerin nakit varlıkları tedbir amaçlı ya da yatırım yapacak kârlı alan bulamamaktan dolayı artıyor. Peki, hangi şirketin ne kadar nakdi var?

Devamı CNBC-e Business’ın Eylül sayısında...