Borsada alarm zilleri çalıyor: Büyük çöküşlerden önce aynı sinyal geldi
- ABD borsalarında rekorlar sürerken yatırımcıların borçla aldığı pozisyonlar tarihi seviyelere ulaştı. Margin borcunun zirvenin ardından gerilemesi, geçmişte büyük borsa düşüşlerinden önce görülen tabloyu yeniden gündeme getirdi.
ABD borsalarında yapay zeka rallisiyle rekor seviyeler görülürken, yatırımcıların aldığı borcun tarihi seviyelere ulaşması piyasalardaki risk tartışmalarını yeniden alevlendirdi.
CNBCE.COM'u öncelikli haber kaynağınız olarak ekleyin EkleABD Finans Sektörü Düzenleme Kurumu (FINRA) verilerine göre, yatırımcıların hisse senedi ve diğer menkul kıymetlerde işlem yapmak için aracı kurumlardan kullandığı margin borcu, Haziran 2026’da 1,502 trilyon dolarla tarihi zirveye ulaştı.
Mart 2025’ten itibaren hızlanan borçlanma dikkat çekici boyuta ulaştı. Margin borcu yaklaşık 14 aylık dönemde yüzde 77 artarak 851 milyar dolardan 1,5 trilyon doların üzerine çıktı.
Yüksek kaldıraç, yükseliş dönemlerinde getirileri artırabilirken sert fiyat düşüşlerinde zararların da çok daha hızlı büyümesine neden olabiliyor.
Büyük çöküşlerden önce aynı tablo yaşandı
Margin borcundaki hızlı yükselişi endişe verici hale getiren en önemli unsur, geçmiş piyasa döngülerindeki benzerlikler.
Son 30 yılda margin borcunun kısa süre içerisinde yüzde 65’in üzerinde arttığı üç önemli dönemin ardından ABD borsalarında sert satış dalgaları yaşandı.
Dot-com balonunun patlamasından önce, Mart 1999-Mart 2000 döneminde margin borcu yüzde 80 arttı. Sonrasında S&P 500 yaklaşık yüzde 49, Nasdaq Composite ise yüzde 78'e varan kayıplar yaşadı.
2008 krizinden önce de benzer sinyal geldi
Küresel finans krizinden önce de yatırımcıların borçlanmasında hızlı bir artış görüldü.
Haziran 2006 ile Temmuz 2007 arasında margin borcu yüzde 66 artarak yaklaşık 416 milyar dolara yükseldi.
Krizle birlikte satışların derinleşmesi sonucunda S&P 500, Mart 2009’a kadar yaklaşık yüzde 57 değer kaybetti.
Pandemi sonrası yükseliş de aynı modeli izledi
Üçüncü dikkat çekici örnek ise pandemi döneminde ortaya çıktı.
Mart 2020-Ekim 2021 arasında margin borcu yüzde 95 arttı. Ocak 2022’de başlayan ayı piyasasında ise Dow Jones yaklaşık yüzde 20, S&P 500 yüzde 25 ve Nasdaq yaklaşık yüzde 33 geriledi.
Bu örnekler, borçla yatırımın hızlı şekilde büyümesinin ardından gelen geri çekilmenin piyasalardaki riskleri artırabileceğini gösteriyor.
Kritik gelişme: Margin borcu zirveden döndü
Wall Street açısından asıl dikkat çekici gelişme ise rekor seviyenin ardından yaşandı.
FINRA’nın temmuz verilerine göre margin borcu, hazirandaki 1,502 trilyon dolarlık zirveden 1,417 trilyon dolara geriledi.
Tek aylık düşüşün yeni ve kalıcı bir trend oluşturduğunu söylemek için erken olsa da, zirve sonrası başlayan geri çekilme geçmiş dönemlerle birlikte değerlendirildiğinde yatırımcıların dikkatini çekiyor.
Özellikle borçla alınmış pozisyonların çözülmeye başlaması, sert fiyat hareketlerinde satış baskısının daha da büyümesine yol açabilecek bir risk olarak değerlendiriliyor.
Gözler sadece yapay zeka rallisinde değil
Wall Street’te risk tartışmaları son dönemde büyük ölçüde yapay zeka hisselerindeki yüksek değerlemeler üzerinde yoğunlaşıyordu.
Ancak margin borcunun ulaştığı tarihi seviye, yatırımcıların borçlanarak aldığı pozisyonların büyüklüğünü de piyasanın önemli risk başlıklarından biri haline getirdi.
Borsalarda yükseliş devam ederken borçlanmanın azalması, yatırımcıların risk iştahında değişim yaşanıp yaşanmadığı konusunda yakından izlenecek.
Sert düşüşler uzun vadede fırsata dönüşebilir
Geçmiş veriler büyük düzeltme riskine işaret etse de düşüşlerin süresi uzun vadeli yatırımcılar açısından farklı bir tablo ortaya koyuyor.
Bespoke Investment Group'un Eylül 1929’dan bu yana 27 S&P 500 boğa ve ayı piyasasını inceleyen çalışmasına göre ortalama ayı piyasası 286 gün, yani yaklaşık 9,5 ay sürdü.
Yüzde 20’yi aşan düşüşlerin hiçbirinin 630 günden uzun sürmediği hesaplandı. Buna karşılık boğa piyasalarının ortalama süresi 1.023 gün oldu.
Dolayısıyla margin borcundaki son hareketler Wall Street’te olası bir düzeltme endişesini artırırken, geçmiş döngüler sert satışların ardından uzun vadeli yatırımcılar için yeni fırsatların da ortaya çıkabileceğine işaret ediyor.