Fonlardaki gelişmeleri anlamak için 10 kavram: Temerrüt, valör, tasfiye...

Sermaye Piyasası Kurulu (SPK), 17 Eylül'de Tera, Pusula, Hedef, Atlas, A1 Capital, Pardus ve Bulls Portföy'ün kurucusu olduğu fonlara yönelik bir dizi tedbir aldı ve 131 fonun tasfiyesine karar verdi.

SPK'nın belirlediği ilk çerçevede, Tera Portföy'ün fonlarının tasfiyesinde Türkiye İş Bankası, diğer 6 portföy yönetim şirketinin fonlarında ise Ziraat Bankası görevlendirildi.

Bankalara, fon portföyündeki varlıkları türlerine ve piyasa koşullarına göre nakde dönüştürme, satış talimatlarını doğrudan veya yatırım kuruluşları aracılığıyla iletme ve elde edilen nakdi belirlenen ödeme planı çerçevesinde değerlendirme yetkisi verildi.

Sermaye Piyasası Kurulu (SPK), son günlerde kamuoyunda tasfiye edilen fonlardaki yatırımcı sayısına ilişkin yer alan farklı bilgiler üzerine resmi bir açıklama yayımladı. Açıklamada, toplam 7 portföy yönetim şirketine (PYŞ) ait 131 fonun tasfiye edildiği ve sürecin 455 bin 758 tekil yatırımcıyı kapsadığı duyuruldu.

Tüm bu ‘fon soruşturması’ gündemi devam ederken, vatandaşlar da bazı kavramları sıkça aratmaya başladı.

Peki temerrüt, likidite, katılma payı iadesi, valor, tasfiye, değerleme sıklığı, serbest fon, para piyasası fonu, portföy yönetimi ve fon toplam değeri / birikim pay değeri gibi kavramlar ne anlama geliyor?

1 - Temerrüt

Temerrüt, borçlunun haklı bir gerekçesi olmaksızın, vadesi gelmiş ve yerine getirilebilir bir borcunu zamanında ödememesi veya yerine getirmemesidir. Diğer bir deyişle borçlunun direnişe geçmesi (gecikmesi) anlamına gelir.

2 - Likidite

Likidite, bir varlığın, menkul kıymetin veya para biriminin değer kaybına uğramadan (nakde çevrilirken değerinden çok fazla ödün vermeden) ne kadar hızlı ve kolay bir şekilde nakit paraya dönüştürülebildiğini ifade eden ekonomik ve finansal bir terimdir.

3 - Katılma payı iadesi

Katılma payı iadesi, finans ve yatırım dünyasında bir yatırımcının sahip olduğu yatırım fonu katılma paylarını (hisselerini) fonun kendisine (kurucusuna veya yönetcisine) geri satarak karşılığında nakit paraya çevirmesi işlemidir.

4 - Valör

Valör (vade tarihi), finans ve bankacılık işlemlerinde bir işlemin (para transferi, döviz alım-satımı, yatırım fonu alım/satımı vb.) yasal olarak geçerlilik kazandığı, hesaplara fiilen işlendiği ve faiz/getiri hesaplamasının başladığı veya bittiği tarihtir.

5 - Tasfiye

Tasfiye, bir şirketin, ortaklığın veya bir kurumun faaliyetlerine son vermesi, mal varlığının paraya dönüştürülmesi, borçlarının ödenip alacaklarının tahsil edilmesi ve kalan varlıkların ortaklar arasında paylaşılarak hukuki varlığının tamamen sonlandırılması sürecidir.

6 - Değerleme sıklığı

Değerleme sıklığı, bir yatırım fonunun, portföyündeki varlıkların (hisse senetleri, tahviller, altın vb.) piyasa değerinin ne sıklıkla hesaplanacağını ve buna bağlı olarak fonun birim pay fiyatının ne zaman güncelleneceğini belirleyen zaman aralığıdır. Kısaca, fonun fiyatının ne sıklıkla yeniden belirleneceğidir.

7 - Serbest fon

Serbest fon, Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) düzenlemelerine göre yalnızca nitelikli yatırımcıların (profesyonel ve belirli bir finansal varlık büyüklüğüne sahip yatırımcıların) alıp satabildiği, standart fonlara kıyasla çok daha geniş bir yatırım esnekliğine sahip fon türüdür. Özetle, standart kurallara bağlı kalmayan, yalnızca profesyonel yatırımcılara açık olan ve karmaşık stratejilerle yüksek risk/getiri hedefleyen fonlardır.

8 - Para piyasası fonu

Para piyasası fonu, portföyünün tamamı çok kısa vadeli, düşük riskli ve yüksek likiditeli borçlanma araçlarından (ters repo, Hazine bonoları, mevduat, kıymetli madenler vb.) oluşan ve yatırımcısına istikrarlı bir şekilde günlük getiri sağlayan en düşük riskli yatırım fonu türüdür.

9 - Portföy yönetimi

Portföy yönetimi, bireylerin veya kurumların sahip olduğu nakit, hisse senedi, tahvil, gayrimenkul ve altın gibi finansal varlıkların (portföyün), belirlenen risk profiline ve yatırım hedeflerine en uygun şekilde yönetilmesi, çeşitlendirilmesi ve optimize edilmesi sürecidir.

10 - Fon toplam değeri ve birim pay değeri

Fon toplam değeri ve birim pay değeri, yatırım fonlarının büyüklüğünü, fiyatını ve yatırımcının maliyetini belirleyen iki temel büyüklüktür.

Fon toplam değeri, bir yatırım fonunun portföyünde yer alan tüm varlıkların (hisse senetleri, tahviller, repo, nakit, döviz vb.) o günkü piyasa fiyatlarıyla hesaplanan toplam parasal karşılığıdır.

Birim pay değeri, fon toplam değerinin, o fonun piyasaya sürülmüş (ihraç edilmiş) toplam pay sayısına bölünmesiyle elde edilen fiyattır.