ABD’den “azami baskı” hamlesi: İran’da 1 dolar 2 milyon riyali geçti
ABD’nin İran’a yönelik askeri hamlelerin ardından yeniden "azami baskı" yaptırımlarını devreye sokması Tahran ekonomisini sarstı. Dolar/riyal kurunun serbest piyasada 2 milyon eşiğini aşmasıyla tarihi değer kaybı yaşayan riyal, ülkede enflasyon ve kur krizini tırmandırdı.
ABD’nin İran’a yönelik askeri müdahaleden beklediği siyasi sonucu alamaması, Washington’ı yeniden "ekonomik kuşatma" merkezli bir stratejiye yöneltti. ABD Hazine Bakanı Scott Bessent’in 24 Ağustos’ta açıkladığı yaptırım paketi sonrasında serbest piyasada dolar/riyal kuru 2 milyon 30 bin seviyesini görerek tarihi rekor kırdı.
Riyalin döviz karşısındaki çöküşü hem ekonomik hem de psikolojik sınırları aşmış durumda:
Savaş Sonrası Kayıp: 28 Şubat’ta başlayan savaştan bu yana riyalin değer kaybı %22’ye ulaştı.
Yıllık Değer Kaybı: Yıl başından bu yana yaşanan toplam kayıp %42'yi aştı.
2018'den Bu Yana Dramatik Düşüş: Trump'ın ilk "azami baskı" döneminde 60 bin seviyesinde olan dolar/riyal kuru, bugüne kadar yaklaşık 30 kat artış gösterdi.
"Azami Baskı 2.0" ve deniz ablukası
Washington, daha önce 2018'de denediği ve petrol gelirlerini sıfırlamayı amaçlayan yaptırımları bu kez askeri tedbirlerle destekliyor.
ABD yönetimi yeni kampanyayı "D-Day" olarak tanımlarken, ikincil yaptırımların yanı sıra deniz ablukası gibi askeri araçları da devreye sokuyor.
Tahran yönetimi yaptırımlara teslim olmayacağını açıkladı. Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Genel Sekreteri Muhsin Rızai, ABD'nin ekonomik savaşına destek veren ülkelerin çıkarlarını hedef alacaklarını duyurdu.
Savaşın ekonomiye ağır faturası
Askeri çatışmalar ve yaptırımlar İran’ın temel gelir kalemlerini doğrudan etkiledi:
Petrol Üretiminde Düşüş: OPEC’in Ağustos 2026 raporuna göre İran’ın ham petrol üretimi temmuzda günlük 2,478 milyon varile gerileyerek savaş öncesine göre %25 azaldı.
Tedarik Zinciri Krizi: Deniz ablukası ve ithalat güzergahlarının değişmesi taşımacılık ile sigorta maliyetlerini fırlattı; iç piyasada enflasyonist baskı arttı.
Varlık Kaçışı: Güvensizlik ortamı nedeniyle vatandaşların döviz ve altına yönelmesi riyal üzerindeki baskıyı iyice ağırlaştırdı.
Çin ve petrol ticareti
ABD'nin yeni yaptırımlarının başarısı, İran petrolünün en büyük alıcısı konumundaki Çin ile olan ticari ağları ne ölçüde kesebileceğine bağlı. Washington’ın Çinli dev finans kuruluşlarına doğrudan yaptırım uygulamaktan kaçınması, küresel finansal risklerin gözetildiğini gösteriyor.
Gelecek süreçte İran'ın gölge filolarla petrol satışını sürdürüp sürdüremeyeceği ve derinleşen krizin Tahran'ın stratejik tercihlerini değiştirip değiştirmeyeceği belirleyici olacak.
