Fransa'da protestolar piyasaları baskılıyor: Yatırımcıların önündeki 3 kritik soru

Fransa'da protestoların, kamu maliyesine ve ekonomik büyümeye ilişkin endişeleri artırırken yatırımcıların hükümetin bütçe hedeflerini gerçekleştirip gerçekleştiremeyeceğini, gösterilerin ekonomik büyümeye etkisini ve hangi sektörlerin daha fazla zarar görebileceğini değerlendirdiğini aktardı.

CNBC'nin haberine göre, ülkede yeni gösteriler öncesinde Fransa'nın borçlanma maliyetlerinin 2002'den bu yana en yüksek seviyeye çıkması, piyasalardaki baskıyı artırdı. Moody's ise cuma günü Fransa'nın kredi notunu Aa3 seviyesinde korurken görünümünü negatif olarak bıraktı.

Moody's, negatif görünüm kararında Fransa'daki siyasi parçalanmanın yasama kurumlarının işleyişini olumsuz etkileme riskinin arttığına işaret etti. Kuruluş, bütçe açığının azaltılması konusunda ilerleme sağlanması halinde görünümün durağana çevrilebileceğini belirtti.

Hükümet bütçeyi parlamentodan geçirebilecek mi?

Fransa hükümetinin, bütçe açığını 2026'da öngörülen gayrisafi yurt içi hasılanın (GSYH) yüzde 5,4'ü seviyesinden 2027'de yüzde 5'e düşürmeyi hedeflediği aktarıldı.

Ulusal Meclis'in bütçedeki vergi düzenlemelerini 27 Ekim'de yeniden görüşmesi beklenirken muhalefet partilerinin tasarruf planlarına karşı çıktığı belirtildi.

Natixis CIB EMEA Ekonomik Araştırmalar Başkanı Alain Durré, hükümetin borçlanma maliyetlerinde keskin bir yükselişi önlemeye kararlı olduğunu söyledi. Durré, hükümetin bütçe hedeflerini korumak amacıyla Anayasa'nın 49.3'üncü maddesini devreye sokabileceğini veya kararname yoluna başvurabileceğini ifade etti.

Anayasa'nın 49.3'üncü maddesi, hükümetin bir yasa tasarısını nihai oylama olmaksızın kabul ettirmesine olanak tanıyor. Ancak bu süreçte hükümet aleyhine güvensizlik önergesi verilebiliyor.

ING Fransa ve İsviçre Kıdemli Ekonomisti Charlotte de Montpellier, protestoların bütçe ve siyaset kaynaklı belirsizlikleri artırdığını belirtti. De Montpellier, bunun gelecekte kurulacak hükümetlerin gerekli reformları ve tasarruf önlemlerini hayata geçirmesinin zor olacağı algısını güçlendirdiğini kaydetti.

Ebury Piyasa Stratejisi Başkanı Matthew Ryan da 2027 bütçesinin parlamentodan geçip geçmeyeceğinin belirsiz olduğunu vurguladı. Ryan, bütçenin kabul edilmesi halinde dahi siyasi uzlaşma için verilecek tavizlerin bütçe açığını azaltmakta yetersiz kalabileceğini ifade etti.

Fransa'nın 10 yıllık devlet tahvili getirisi perşembe günü 11 baz puan yükselerek 2002'den bu yana en yüksek seviyesine ulaştı. Fransa ile avro bölgesinin referans ülkesi Almanya'nın 10 yıllık tahvil getirileri arasındaki fark da Kasım 2011'den bu yana en yüksek seviyeye çıktı.

Protestolar ekonomik büyümeyi ne ölçüde etkileyecek?

Fransa'da 24 Ekim için yeni gösteriler planlanırken sendikaların desteklediği ülke çapındaki grev ve protesto gününün 5 Kasım'da düzenlenmesi bekleniyor. Sarı Yelekliler hareketinden bazı gruplar da yeni gösteri çağrıları yapıyor.

ING, 20 Ekim tarihli değerlendirmesinde, kısa süreli aksaklıkların piyasalar tarafından tolere edilebileceğini ancak güven kaybının kalıcı hale gelmesinin daha büyük ekonomik sonuçlar doğurabileceğini bildirdi.

De Montpellier, Fransa ekonomisinin büyümesinin 2026'da yüzde 0,3, 2027'de ise yüzde 0,6 olmasını beklediklerini belirterek protestoların sürmesi, güvenin daha da zayıflaması veya piyasalardaki gerilimin artması halinde büyümenin daha düşük gerçekleşebileceği uyarısında bulundu.

Geçmiş protestolar da ekonomik faaliyet üzerinde etkili olmuştu. Fransa Ulusal İstatistik ve Ekonomik Araştırmalar Enstitüsünün (INSEE) tahminine göre, Sarı Yelekliler hareketi 2018'in son çeyreğinde GSYH büyümesini 0,1 puan düşürmüş olabilir. Fransa Merkez Bankası da 2023 baharındaki emeklilik reformu karşıtı grevlerin aynı yılın ilk çeyreğindeki büyümeyi yaklaşık 0,1 puan azalttığını tahmin etmişti.

Protestoların şiddetlenmesinin, tüketicilerin şehir merkezlerinden uzak durmasına, turistlerin seyahatlerini ertelemesine ve şirketlerin yatırımlarını beklemeye almasına yol açabileceği aktarıldı.

Durré, protestolar öncesinde de tarihsel olarak düşük seviyelere yakın seyreden tüketici güveninin ekonominin yeni bir şoku karşılama kapasitesini sınırladığını belirtti. Uzayan aksaklıkların büyümeyi yavaşlatabileceğini ve hükümetin harcama kesintilerini uygulamasını zorlaştırarak bütçe açığını hedeflerin üzerine çıkarabileceğini söyledi.

Hangi sektörler daha fazla risk altında?

Fransa'nın gösterge hisse senedi endeksi CAC 40, son bir ayda yüzde 4,5 değer kaybetti. ING, perakende, konaklama ve turizm ile taşımacılık ve lojistik sektörlerini protestolardan doğrudan etkilenme riski en yüksek alanlar arasında gösterdi.

De Montpellier'e göre mağazalar ve alışveriş merkezleri, ziyaretçi sayısındaki düşüş, kapanmalar ve satış kayıplarıyla karşılaşabilir. Oteller, kafeler, restoranlar ve seyahat şirketleri de ertelenmesi veya telafi edilmesi daha zor olan müşteri kayıplarından etkilenebilir. Taşımacılık ve lojistik faaliyetlerinde de aksama riski bulunuyor.

Fransız perakende devi Carrefour, ülkedeki protestolar ve artan enerji maliyetlerinin tüketici güvenini baskıladığını belirterek kâr beklentisini düşürmüş ve yatırım planlarını azaltmıştı. Şirketin hisseleri çarşamba günü yüzde 14'ten fazla gerilemişti.

ING'nin Fransa'daki ticaret odalarının tahminlerine dayandırdığı değerlendirmesine göre, salı günü itibarıyla 2 binden fazla işletme protestolardan doğrudan etkilenmişti.

Carmignac Portföy Danışmanı Kevin Thozet ise etkilerin doğrudan zarar gören sektörlerle sınırlı kalmayabileceğini belirtti. Thozet'e göre yüksek öz sermaye maliyetleri bankalar üzerinde baskı oluşturabilir; belirsizliğin uzaması kredi büyümesini yavaşlatabilir ve kredi risklerini artırabilir.

Fransa'nın lüks tüketim sektörü ise satışlarının büyük bölümünü yurt dışından elde etmesi nedeniyle ülke içindeki gelişmelere doğrudan sınırlı ölçüde maruz kalıyor. LVMH'nin 2025 yılı gelirlerinin yalnızca yüzde 8'i Fransa'dan geldi. Bununla birlikte Thozet, protestoların turizmi ve Fransa'daki LVMH gelirlerinin yaklaşık yüzde 20'sini oluşturan vergisiz alışverişleri olumsuz etkileyebileceğini belirtti.

Thozet, siyasi belirsizliğin altı ay daha sürmesinin piyasalar, ekonomi ve girişimciler açısından uzun bir dönem olacağı değerlendirmesinde bulundu.