Daha önce böylesi görülmedi: 50 günde 50 milyar dolarlık kayıp
- Ortadoğu’da yaklaşık 50 gündür devam eden İran savaşı küresel enerji piyasalarında tarihi bir arz şokuna neden olurken, üretilemeyen petrolün toplam değeri 50 milyar doları aştı. Analistler, etkilerin aylar hatta yıllar sürebileceğine dikkat çekiyor.
İran ile bağlantılı çatışmaların şubat ayı sonunda başlamasından bu yana küresel petrol arzında ciddi kayıplar yaşandı. Reuters hesaplamaları ve veri sağlayıcı Kpler’e göre, yaklaşık 500 milyon varil ham petrol ve kondensat piyasaya sunulamadı. Bu miktar, modern tarihin en büyük enerji arz kesintilerinden biri olarak değerlendiriliyor.
Analistlere göre kaybolan 500 milyon varillik petrol miktarı, küresel ölçekte oldukça çarpıcı karşılıklara denk geliyor. Bu hacim, dünya genelinde havacılık talebinin 10 hafta boyunca durmasına, tüm kara yolu ulaşımının 11 gün kesilmesine ya da küresel ekonominin 5 gün boyunca tamamen petrolsüz kalmasına eşdeğer.
Ayrıca bu kayıp, ABD’nin yaklaşık bir aylık petrol talebine ya da Avrupa’nın bir aydan uzun süreli tüketimine karşılık geliyor. Aynı zamanda ABD ordusunun yaklaşık 6 yıllık yakıt tüketimine ve küresel deniz taşımacılığının yaklaşık 4 aylık ihtiyacına denk bir hacim olarak hesaplanıyor.
Günlük üretim kaybı 12 milyon varile ulaştı
Mart ayında Körfez Arap ülkelerinin günlük yaklaşık 8 milyon varil üretim kaybı yaşadığı belirtilirken, bu miktarın dünyanın en büyük petrol şirketlerinden Exxon Mobil ve Chevron’un toplam üretimine yakın olduğu ifade ediliyor.
Mart sonundan bu yana ise toplam üretim kesintisinin günlük yaklaşık 12 milyon varile ulaştığı kaydedildi.
Öte yandan bölgedeki jet yakıtı ihracatında da sert düşüş görüldü. Suudi Arabistan, Katar, Birleşik Arap Emirlikleri, Kuveyt, Bahreyn ve Umman’ın toplam jet yakıtı ihracatı şubat ayında 19,6 milyon varil seviyesindeyken, mart ve nisan aylarında toplam 4,1 milyon varile geriledi.
50 milyar dolarlık ekonomik etki
Çatışmalar süresince petrol fiyatlarının ortalama varil başına 100 dolar seviyesinde seyretmesi, üretilemeyen petrolün yaklaşık 50 milyar dolarlık gelir kaybına yol açmasına neden oldu.
Bu kaybın, Almanya ekonomisinin yıllık gayrisafi yurt içi hasılasının yaklaşık yüzde 1’ine denk geldiği ya da Letonya ve Estonya gibi ülkelerin toplam ekonomik büyüklüğüne eşit olduğu hesaplanıyor.
Toparlanma yıllar sürebilir
İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, ateşkes anlaşmasının ardından Hürmüz Boğazı’nın yeniden açıldığını açıklarken, ABD Başkanı Donald Trump ise savaşın sona ermesine yönelik anlaşmanın yakında sağlanabileceğini belirtti.
Buna rağmen uzmanlar, üretim ve tedarik zincirinin toparlanmasının zaman alacağını vurguluyor. Özellikle Kuveyt ve Irak’taki ağır petrol sahalarının normal seviyelere dönmesinin 4 ila 5 ay sürebileceği ifade ediliyor.
Ayrıca bölgedeki rafineri hasarları ve Ras Laffan LNG Tesisi’ndeki etkiler nedeniyle enerji altyapısının tamamen eski kapasitesine ulaşmasının yıllar alabileceği değerlendiriliyor.