Trump’ın aşil topuğu dizel oldu: Rekor fiyatlar enflasyonu tetikliyor
- ABD'de artan dizel fiyatları rekor kırarak ekonomide tehlike çanları çaldırırken, rafineri krizinin tetiklediği bu maliyet dalgası yaklaşan ara seçimler öncesi Trump yönetiminin en büyük siyasi sınavı haline geliyor.
Londra merkezli Reuters köşe yazarı Ron Bousso'nun analizine göre, ham petrol veya benzin genellikle manşetleri süslese de, şu anda ABD Başkanı Donald Trump'ın tüm odağını dizel fiyatları almış durumda. Yakıt fiyatlarındaki önlenemez artış, enflasyonu tehlikeli seviyelere çıkarma tehdidi taşıyor ve bu durumun kontrol altına alınması büyük bir zorluk olarak öne çıkıyor.
CNBCE.COM'u öncelikli haber kaynağınız olarak ekleyin EkleTrump, son dönemde odağını benzin fiyatlarından dizel fiyatlarına çevirmiş durumda. Geçtiğimiz hafta Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy'i Rus dizel üretimini hedef almaktan vazgeçmeye çağıran Trump, Rusya ve Ukrayna'nın birbirlerinin enerji altyapısına saldırmayacağı konusunda anlaştıklarını duyurmuştu. Her iki taraf da bu anlaşmaya tam olarak uymasa da, başkanın bu hamlesi dizel konusuna verilen önemi gözler önüne seriyor.
Dizel, küresel ekonomiyi ayakta tutan temel yakıt konumunda bulunuyor. Süpermarket raflarını dolduran kamyonlardan dünya genelinde mal taşıyan gemilere, çiftliklerden fabrikalara ve inşaat alanlarına kadar her alanda bu yakıt kullanılıyor. Dizel ve ısıtma yakıtı, küresel petrol tüketiminin yaklaşık yüzde 30'unu oluştururken, bu arzın dörtte biri uluslararası piyasada işlem görüyor.
Ancak Orta Doğu'daki genişleyen savaş ve Rusya-Ukrayna çatışması, özellikle rafinerileri hedef alarak dizel tedariğini tehlikeli biçimde kısıtladı. Körfez'deki birçok rafineri hava saldırılarından zarar görürken, Rusya'da uzun süren insansız hava aracı saldırıları rafineri ağını felç etti ve Moskova Temmuz ayında dizel ihracatı yasağı getirdi. Sonuç olarak, Rusya ve Körfez ülkelerinin toplam dizel ihracatı 2025 seviyelerine kıyasla üçte iki oranında azaldı.
Bu arz daralması rekor fiyatları beraberinde getirdi. Avrupa dizel vadeli işlemleri varil başına 210 dolara ulaşırken, ABD'de perakende dizel fiyatları ilk kez galon başına 6 doları aştı. Bu durum, galon başına 4,40 dolar civarında seyreden benzin fiyatlarından çok daha büyük bir endişe kaynağı oluşturuyor. Çünkü dizel, tedarik zincirleri boyunca aylarca ve yıllarca süren bir dalgalanma yaratarak üretim, gıda taşımacılığı ve inşaat maliyetlerini tırmandırıyor.
Son yedi ayda yaşam maliyeti endişeleri nedeniyle onay oranlarında ciddi düşüşler yaşayan Trump yönetimi için rekor düzeydeki dizel fiyatları, iktidarın en zayıf noktası, yani tam anlamıyla Aşil topuğu olabilir. Özellikle çiftçilerin sonbahar hasadı sırasında daha yüksek dizel maliyetleriyle karşı karşıya kalacağı Tarım Kuşağı seçmenleri, 3 Kasım'daki ara seçimler öncesinde yönetim için büyük bir siyasi risk teşkil ediyor.
Krizin temel nedeni ham petrol kıtlığı değil, ham petrolü yakıta dönüştüren rafineri kapasitesindeki yetersizliktir. Geçmişteki krizlerde ham petrol arzı alternatif yollarla bir ölçüde toparlanabilse de, savaş nedeniyle hasar gören rafinerileri onarmak ve eski haline getirmek endüstriyel ekipman pazarındaki darlık nedeniyle yıllar alabilir. Dünyanın geri kalanındaki rafineriler tam kapasite çalışsa ve ABD rekor düzeyde dizel üretse de bu çabalar yetersiz kalıyor; çünkü yedek kapasiteler sınırlı ve stoklar tarihi dip seviyelerde bulunuyor.
Uzmanlar, dizel fiyatlarındaki artışın etkisinin gecikmeli olarak hissedildiğini ve küresel ekonomiyi kademeli olarak yavaşlattığını belirtiyor. Pandemiden bu yana e-ticaret teslimatlarındaki patlama ve kıtalar arası tedarik zincirleri nedeniyle kamyon ve gemi taşımacılığına bağımlılığın artması, ABD ekonomisini bu dolaylı artışlara karşı daha da savunmasız hale getiriyor.
Ortadoğu'da kalıcı bir ateşkes sağlanması ve Hürmüz Boğazı'nın tamamen açılması enerji piyasasını bir nebze soğutabilir; ancak rafinerilerin yeniden inşası ve akışların normale dönmesi uzun bir zaman gerektirecektir. Selefi Joe Biden'ın yüksek enflasyonun siyasi bedelini acı bir şekilde tecrübe etmesinin ardından, dizel fiyatlarındaki bu tırmanış devam ederse Donald Trump yönetimi de benzer bir siyasi çıkmazla karşı karşıya kalma riski taşıyor.
Aşil topuğu nedir?
Aşil topuğu, bir insanın, bir kurumun veya herhangi bir sistemin sahip olduğu en zayıf, savunmasız ve hassas nokta anlamına gelir.