700 dolar verildi, hayatları değişti: Dünyanın en fakir ülkelerinden Malavi'de nakit deneyi
- Dünyanın en yoksul ülkelerinden Malavi’de yürütülen deneysel projede seçilen 230 bin yetişkine kişi başı yaklaşık 700 dolar veriliyor. Amaç, insanların parayı nasıl kullandığını ve doğrudan nakit yardımın ekonomik faaliyet ile yoksulluk üzerindeki etkisini ölçmek.
Dünyanın en yoksul ülkelerinden Malavi’de dikkat çekici bir nakit yardım deneyi yürütülüyor. GiveDirectly tarafından hayata geçirilen 198 milyon dolarlık program kapsamında, ülkenin iki bölgesindeki yaklaşık 230 bin yetişkine kişi başı 700 dolar veriliyor.
CNBCE.COM'u öncelikli haber kaynağınız olarak ekleyin EkleKatılımcılara verilen parayı nasıl kullanacakları konusunda herhangi bir zorunluluk getirilmiyor. Projenin temel amacı ise insanların nakit yardımı nasıl değerlendirdiğini ve bu paranın yerel ekonomide ne gibi etkiler yarattığını görmek.
700 dolar Malavi’de bir yıllık üretime denk geliyor
Gelişmiş ülkelerde yaklaşık bir akıllı telefon fiyatına denk gelen 700 dolar, Malavi’de kişi başına bir yıllık ekonomik üretime yakın bir miktara karşılık geliyor.
Malavi’de yaklaşık 21 milyonluk nüfusun yüzde 47’si yoksulluk sınırının altında yaşıyor.
Projede amaç, insanların aldıkları parayı tüketmek yerine gelir yaratabilecek alanlara yönlendirmesiyle ekonomik faaliyetleri artırmak ve uzun vadede dış yardıma duyulan ihtiyacı azaltmak.
Parayı alanlar iş kurmaya başladı
Programdan yararlanan bazı kişiler aldıkları parayı gelir elde etmek için kullandı.
19 yaşındaki Yonas Fote, aldığı parayla bir köy sineması kurdu. Toprak zemine sahip küçük bir odada televizyon ve ses sistemiyle Nijerya filmleri gösteren Fote, izleyicilerden yaklaşık 12 sent ücret alıyor.
Terzi William Mwacho ise 500 bin kwacha harcayarak elektrikli dikiş makinesi aldı. Siparişlerdeki artışa yetişmeye çalıştığını belirten Mwacho, yeni makinenin işlerini hızlandırdığını ve gelirini artırdığını söylüyor.
Bazı katılımcılar ise evlerini iyileştirdi, keçi satın aldı veya yolculara hizmet verecek konaklama tesisleri inşa etmeye başladı.
Her 1 dolar 2,5 dolarlık ekonomik faaliyet yaratıyor
GiveDirectly programlarını inceleyen Oxford Üniversitesi ekonomi profesörü Dennis Egger'ın aktardığı araştırmalara göre, dağıtılan her 1 doların sonraki 30 ay içinde 2,50 dolarlık ekonomik faaliyet oluşturduğu görülüyor.
Araştırmalarda fiyatların yalnızca marjinal ölçüde yükseldiği, çocuk ölümlerinde de düşüş görüldüğü belirtiliyor. Hamile kadınların sağlık merkezlerine ulaşım masraflarını karşılayabilmesi ve doğum öncesindeki haftalarda çalışmayı bırakabilmesi de programın etkileri arasında gösteriliyor.
Bu sonuçlar, doğrudan nakit yardımın insanların parayı verimsiz biçimde harcayacağı yönündeki geleneksel endişelere de meydan okuyor.
Yardım kuruluşlarının geleceği değişebilir
GiveDirectly, 2008 yılında Harvard Üniversitesi ve MIT'den yüksek lisans öğrencileri tarafından kuruldu. Kuruluş, yıllar içinde farklı ülkelerde doğrudan nakit transferleri uyguladı.
Malavi programının önemli finansörlerinden biri ise Canva'nın kurucu ortakları. Şirket başlangıçta programa daha küçük katkılar sağlarken daha sonra 50 milyon dolar taahhüt etti ve üç yıl daha finansman için 100 milyon dolar ek kaynak sağladı.
Program, geleneksel yardım modellerinin etkinliğinin tartışıldığı bir dönemde uygulanıyor. Dünya Bankası verilerine göre Malavi, 2023'e kadar geçen 20 yılda yaklaşık 20 milyar dolar yardım aldı. Buna rağmen ülkedeki yoksulluk oranının önemli ölçüde değişmediği belirtiliyor.
GiveDirectly'ye göre bağışlanan her 1 doların yüzde 83'ü doğrudan programdan yararlananlara ulaşıyor. Bu da nakit transferlerinin, yüksek personel ve lojistik maliyetleri bulunan geleneksel yardım modellerine alternatif olabileceği görüşünü güçlendiriyor.