ABD ablukası devam ediyor, İran ekonomisi direnme yolları arıyor

Ticaret yolu kapandı

Hürmüz Boğazı'nda hem Tahran yönetimi tarafından hem de ABD ablukası nedeniyle trafiğin durma noktasına gelmesi İran'ı da kötü etkiledi. Uzmanlar savaşın merkezindeki ülkede 4 kritik noktanın alarm verdiğini vurguladı.

Capital Economics'in gelişmekte olan piyasalar baş ekonomisti yardımcısı Jason Tuvey'e göre, "ABD ablukası İran'ın mali can damarını kesti ve ödemeler dengesindeki gerilimler artıyor".

İran'ın savaştan önceki ithalatına göre yalnızca 3 aylık rezervinin kaldığını öne süren ekonomist, "Dolayısıyla rejim, ablukanın kaldırılması için ABD'den tavizler istemediği sürece, ekonomi son derece durgun kalmaya devam edecek" diye konuştu.

1. Petrol ihracatı çöküyor

Amerikan Nükleer Karşıtı İran Koalisyonu'nun izleme verilerine göre, İran, Mart ayında günde ortalama 1,1 milyon varil ham petrol ihraç etti. Bu da şubat ayındaki ihracata göre yüzde 45'lik bir düşüş anlamına geliyor.

Tuvey, İran'ın en büyük ihracat kalemi olan petrolü üretememesi nedeniyle "İran, özellikle fabrikaların hasar görmüş olması ve transit yolların erişilemez hale gelmesi sonucunda, petrol gelirlerindeki kaybı telafi etmek için petrol dışı ihracatı artırmakta zorlanacak" dedi.

Uluslararası Finans Enstitüsü'nün eski baş ekonomisti Robin Brooks da, ABD'nin deniz ablukasına başlamasından kısa bir süre sonra Substack'te yazdığı bir notta, "İran'ın petrol ihracatı çöktüğünde, ithalat için nakit kalmayacak, bu nedenle ekonomik faaliyet çökecek, para birimi değer kaybına uğrayacak ve hiperenflasyon baş gösterecek" demişti.

2. Çin'e olan bağımlılığı giderek artıyor

Ortadoğu'dan petrol çıkışının azalması, Tahran'ı destek için Pekin'e giderek daha fazla bağımlı hale getirdi. Amerikan Nükleer Karşıtı İran Koalisyonu'nun verilerine göre, İran'ın takip edilen tüm petrol satışlarının yüzde 99'unu Çin karşılıyor; bu oran geçen yılın sonunda yüzde 87 idi.

3. İran para birimi zor durumda

İran riyali, ABD doları karşısında rekor düşük seviyeye geriledi. Çarşamba günü (bugün) itibarıyla ABD doları yaklaşık 1,8 milyon riyal değerindeydi ve bu, İran tarihinin en düşük değeri oldu.

Brooks bu ay yazdığı bir notta, riyaldeki sert düşüşün, İranlıların paralarını diğer para birimlerine ve servet saklama araçlarına aktarmasıyla birlikte sermaye kaçışının bir işareti olabileceğini belirtti.

Brook, "Bu sermaye kaçışını en iyi görebileceğimiz yer, son yıllarda dolar karşısında keskin bir şekilde değer kaybeden Riyal'in paralel döviz kurudur. Daha fazla hane halkı çıkışa yöneldikçe bu durum şimdi daha da hızlanacaktır" diye konuştu.

Enflasyon hızla yükseliyor

İran devlet istatistik merkezinin son verilerine göre, İran'ın ortalama yıllık enflasyon oranı Mart ayında yüzde 53'ü aştı.

Uluslararası Para Fonu, son tahmininde, savaşın ve Hürmüz Boğazı'nın uzun süreli kapalı kalmasının etkisini gerekçe göstererek, İran'ın ortalama yıllık enflasyonunun yıl sonuna kadar yüzde 69'a yaklaşacağını öngördü.

Tuvey, enflasyonun kısmen İran'ın ithalattan kopmasına ve mal kıtlığına yol açan abluka nedeniyle hızlandığını söyledi.

Tuvey "İthalatın toparlanması için İran'ın dövize ihtiyacı var. Aksi takdirde iç talep son derece düşük seviyede kalacak ve mal kıtlığı enflasyonu daha da yükseltecektir" diye ekledi.