Ortadoğu savaşında 6. ay: 5 maddede İran ekonomisi nasıl çöktü?

Petrol İhracatında Sert Düşüş ve Gelir Kaybı

İran ekonomisinin bel kemiği olan petrol ihracatı, ABD'nin deniz ablukası nedeniyle hızla geriledi. Savaş öncesinde günlük 2,12 milyon varil olan ihracat, Mayıs ayında yüzde 69'luk düşüşle 65.000 varile kadar indi.

Ablukanın günlük maliyetinin 435 milyon doları bulduğu tahmin edilirken, Harg Adası'ndaki ana terminalden tanker yüklemelerinin durması ve döviz rezervlerinin tükenmesiyle birlikte Oxford Economics, abluka nedeniyle ihracat gelirlerinin yüzde 70'e varan oranlarda kesilebileceğini öngörüyor.

Son 38 Yılın En Sert Ekonomik Daralması Bekleniyor

IMF verilerine göre İran’ın reel GSYİH’sının 2026 yılında yüzde 5,4 oranında daralması bekleniyor. Bu tablo, petrol fiyatlarının dibe vurduğu 1988 yılından bu yana ülkenin yaşayacağı en kötü ekonomik çöküşe işaret ediyor.

Demokrasiyi Savunma Vakfı (FDD) verilerine göre savaşın toplam ekonomik zararı 144 milyar dolara (savaş öncesi GSYİH'nın yüzde 40'ı) ulaşırken, Capital Economics uzmanları ihracat kaybını dengelemek için ithalatın yüzde 75 oranında kısılması gerekeceğini vurguluyor.

Ulusal Para Birimi Riyal Rekor Dip Seviyelerde

ABD ablukası ve artan yaptırım baskısı, İran riyalini tarihinin en düşük seviyelerine sürükledi. Ağustos ayı başında ABD doları karşısında 190.000 riyal seviyesine kadar gerileyen para birimi tüm zamanların dip seviyesini gördü.

Bonbast verilerine göre riyal daha sonra bir miktar toparlanarak dolar karşısında 185.000 seviyelerine gelse de piyasalardaki döviz sıkıntısı ve güvensizlik devam ediyor.

Enflasyon Yıl Sonu Yüzde 69 Sınırına Tırmanıyor

Riyaldeki şiddetli değer kaybı, ülke genelindeki tüketici fiyatlarına doğrudan enflasyon şoku olarak yansıdı. İran İstatistik Merkezi Haziran ayı yıllık enflasyonunu yüzde 62 olarak açıklarken, IMF bu oranın yıl sonuna kadar ortalama yüzde 68,9 seviyesine ulaşacağını öngörüyor.

Fiyat artışları ve eriyen satın alma gücü, hanehalkı üzerindeki ekonomik baskıyı her geçen gün derinleştiriyor.

Sefalet Endeksi Rekor Kırdı: 1 Milyondan Fazla İstihdam Kaybı

İran'da enflasyon ve işsizlik oranlarının toplamıyla hesaplanan Sefalet Endeksi, bu bahar 91,1 ile tüm zamanların en yüksek seviyesine ulaştı. İşsizlik oranı yüzde 7'ye yükselirken, sanayi tesislerine yönelik fiziksel ve ekonomik tahribat ciddi bir istihdam krizine yol açtı.

İlk çeyrekte sadece imalat sektöründe 630.000 iş kaybedilirken, Çalışma Bakanlığı yetkililerine göre savaşın doğrudan yol açtığı toplam iş kaybı 1 milyon sınırına ulaştı.