Piyasalar bunu merak ediyor: ABD-İran Savaşı gerçekten bittiğinde neler olur?

Eski normale dönüş kolay olmayabilir

ABD Başkanı Donald Trump’ın İran ile barışa yakın olunduğunu açıklaması piyasalarda kısa süreli iyimserlik yaratsa da, analistler enerji fiyatlarında savaş öncesi seviyelere hızlı dönüş beklemiyor.

Piyasalar artık yalnızca ateşkesi değil, enerji arz zincirlerinin ne ölçüde kalıcı hasar aldığına ve jeopolitik risk priminin ne kadar süre korunacağına odaklanıyor.

CNN tarafından yayımlanan bir analize göre, fiyatlar bu yıl savaş önceki seviyelere dönmeyecek.

Bundan sonra ne olacak?

CNN'e göre Hürmüz Boğazı’nın tamamen yeniden açılması, enerji piyasalarında hızlı bir rahatlama yerine karmaşık bir lojistik sürecin başlangıcı anlamına geliyor.

İlk aşamada, Basra Körfezi’nde sıkışmış yaklaşık 166 tanker ve 170 milyon varil petrolün bölgeden kontrollü şekilde çıkarılması gerekiyor. Bu tankerlerin düşük hızda hareket etmesi nedeniyle bu sürecin ciddi zaman alacağı değerlendiriliyor.

Kpler verilerine göre, tanker trafiğinin normal kapasiteye dönmesinin üç aya kadar sürebileceği öngörülüyor. Bu süreçte boş tankerlerin yeniden yükleme döngüsüne girmesiyle birlikte küresel taşımacılık akışı kademeli olarak yeniden şekillenecek.

İkinci adım: Stokların boşaltılması

İkinci aşamada, üreticilerin mevcut stokları boşaltması gündeme gelecek. Savaş süresince dolan depolama alanlarının çözülmesi, rafineriler ve üreticiler için ek bir geçiş süresi yaratacak.

Üçüncü adım: Üretimi yeniden başlatmak

Üçüncü aşama ise üretimin yeniden devreye alınması olacak. Ortadoğu’daki petrol sahalarının yeniden çalıştırılması teknik açıdan karmaşık bir süreç olarak öne çıkıyor. Kuyulardaki basınç dengelerinin yeniden kurulması, enjeksiyon sistemlerinin ayarlanması ve üretimin kademeli artırılması gerekiyor.

Bu süreç, yalnızca mühendislik değil aynı zamanda ülkeler ve şirketler arasında koordinasyon gerektiriyor. Özellikle yoğun sahalarda üretimin eş zamanlı yeniden başlatılması, sistem dengesini kritik hale getiriyor.

Dördüncü adım: Onarımlar

Son aşamada ise savaş sırasında zarar gören rafineri ve enerji altyapısının onarımı bulunuyor. Sektör kaynakları, bazı kritik tesislerde tam kapasiteye dönüşün yıllar alabileceğini belirtiyor.

Kpler verilerine göre bölgede günlük yaklaşık 12 milyon varil ham petrol ve 3 milyon varil rafine ürün üretimi savaş nedeniyle devre dışı kalmış durumda. Bu nedenle uzmanlar, boğazın açılmasının tek başına piyasalarda hızlı bir denge sağlamayacağı görüşünde birleşiyor.

Büyük sorular

CNN analizine göre, öncelikle İran'ın Hürmüz Boğazı'nı açtığından emin olmak gerekecek. Petrol tüccarları ve nakşiye şirketleri de bunu görmek isteyecek.

Sigorta şirketleri denizcilik sigortası fiyatlarını binlerce puan artırdı ve durum belirsizliğini korurken uygun fiyatlı sigorta sunmak istemeyebilirler.

İran daha önce boğazı mayınlamakla tehdit etmiş ve gemilerin yalnızca belirlenmiş bir rotadan geçmelerini ve geçiş izni almaları şartıyla seyahat etmelerini emretmişti. Gemiler bu riski almak istemeyebilir.

Petrol ve doğal gaz fiyatlarına ne olacak?

Hürmüz Boğazı’na ilişkin iyimserlikler petrol fiyatlarında aşağı yönlü baskı yaratırken, kalıcı düşüş için üretim ve geçiş koşullarında netleşme gerek.

Enerji piyasası kısa vadeli jeopolitik iyimserliğe tepki verse de, fiyatlamanın ana belirleyicisi arzın fiilen normalleşme hızına ve risk priminin ne kadar sürede çözüleceğine bağlı kalıyor.

Haziran başlarında boğazın açılmasını bekleyenJPMorgan’ın beklentilerine göre, Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasına yönelik senaryonun güçlenmesi halinde petrol fiyatları yıl genelinde ortalama 97 dolar seviyesinde dengelenebilir. Buna karşın bazı stratejistler, mevcut vadeli işlem piyasalarının daha düşük fiyat seviyelerini ancak uzun vadede fiyatladığını ifade ediyor.

Öte yandan, enerji maliyetleri ile tüketici fiyatları arasındaki ilişki de yakından izleniyor. Tarihsel olarak benzin fiyatlarının gerilemesi için Brent petrolün daha düşük seviyelere inmesi gerektiği değerlendirilirken, mevcut vadeli işlem eğrisi bu senaryonun kısa vadede olası olmadığını gösteriyor.