Savaşta ekonomik cephe: Seyahatler askıya alındı hız limitleri düşürüldü, gıda arzı tehlikede
- Hürmüz Boğazı’nın fiilen kapanmasıyla küresel petrol ve gaz arzının yüzde 20’si kesilirken, fiyatlar hızla yükseldi; kriz enerjiyle birlikte gıda tedarikini de tehdit ediyor.
- Birçok ülke enerji tasarrufu için önlemler almaya başladı. Tayland kamu görevlilerinin yurtdışı seyahatlerini askıya alırken, Bangladeş üniversiteleri kapattı. İngiltere ise hız limitlerini düşürmeyi içeren acil enerji planlarını devreye aldı.
- Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü Başekonomisti Maximo Torero, çatışmanın birkaç hafta daha sürmesi halinde küresel gıda arzında ciddi bozulmalar yaşanabileceği uyarısında bulundu.
Ortadoğu’da ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarıyla başlayan savaş, küresel enerji sistemi için “en kötü senaryolardan biri”ni tetikledi. İran kıyısındaki Hürmüz Boğazı üzerinden geçen petrol ve sıvılaştırılmış doğalgazın akışı büyük ölçüde dururken, dünya arzının yaklaşık yüzde 20’si kesildi.
Savaşın başlamasından bu yana petrol, gaz ve enerji altyapısına yönelik saldırılar; rafineriler, gaz sahaları ve terminallerde ciddi hasara yol açtı. Sektör temsilcileri bu hasarın onarılmasının yıllar sürebileceğini belirtiyor.
Tarihin en büyük enerji şoku
Uluslararası Enerji Ajansı, yaşanan krizi 1973 petrol ambargosunu dahi geride bırakan “tarihin en büyük küresel enerji kesintisi” olarak nitelendirdi. Piyasadan yaklaşık 400 milyon varillik arzın çekildiği, bunun da küresel arzın yaklaşık dört gününe denk geldiği hesaplanıyor.
Enerji arzındaki daralma fiyatları hızla yukarı çekerken, petrol fiyatları savaşın başlangıcından bu yana yüzde 50’den fazla artarak varil başına 110 doların üzerine çıktı. Ortadoğu petrol türlerinde ise fiyatlar 164 dolara kadar yükseldi.
Tüketimi düşürme çağrıları
Uzmanlar, arz açığının kapatılamayacağına dikkat çekerek çözümün talebi azaltmak olduğunu belirtiyor. Dan Pickering, fiyatların tüketimi zorunlu olarak düşürecek seviyelere çıkacağını ifade etti.
Birçok ülke enerji tasarrufu için önlemler almaya başladı. Tayland kamu görevlilerinin yurtdışı seyahatlerini askıya alırken, Bangladeş üniversiteleri kapattı. Sri Lanka yakıt kotaları uygulamaya koyarken, Çin rafine yakıt ihracatını durdurdu. İngiltere ise hız limitlerini düşürmeyi içeren acil enerji planlarını devreye aldı.
Doğalgaz ve LNG arzı da daralıyor
Son günlerde İran ve İsrail’in karşılıklı saldırıları, Körfez’deki doğalgaz tesislerini de hedef aldı. İsrail’in İran’daki Güney Pars sahasına saldırmasının ardından, İran da Katar’daki Ras Laffan LNG tesisini vurdu.
QatarEnergy CEO’su Saad al-Kaabi, saldırıların küresel LNG arzının yaklaşık yüzde 3’üne denk gelen yıllık 12,8 milyon tonluk kapasiteyi 3 ila 5 yıl devre dışı bırakacağını açıkladı.
Avrupa ve Asya’da doğalgaz fiyatları hızla yükselirken, elektrik maliyetlerinin de artması bekleniyor.
Enerji krizi gıda arzını da tehdit ediyor
Krizin etkileri enerjiyle sınırlı kalmıyor. Küresel gübre ticaretinin yaklaşık üçte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı’ndaki kesinti, tarım sektörünü de olumsuz etkiliyor.
Üre gibi azot bazlı gübrelerin fiyatı savaşın başlamasından bu yana yüzde 30 ila 40 arttı. Hindistan, Bangladeş ve Malezya’daki gübre üreticileri üretimi azaltma ya da durdurma kararı alıyor.
Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü Başekonomisti Maximo Torero, çatışmanın birkaç hafta daha sürmesi halinde küresel gıda arzında ciddi bozulmalar yaşanabileceği uyarısında bulundu.
Uzmanlar, gübre kullanımının dünya gıda üretiminin yaklaşık yarısı için kritik önemde olduğuna dikkat çekerek, krizin uzaması halinde tahıl, et ve süt ürünlerinde arz daralması ve fiyat artışlarının kaçınılmaz olacağını belirtiyor.