Şirketler artan tarifeleri tüketiciye yansıtıyor

New York Merkez Bankası’nın yayımladığı son verilere göre, ABD’de hizmet ve imalat sektörlerinde faaliyet gösteren şirketlerin büyük çoğunluğu, Başkan Donald Trump’ın başlattığı yeni tarife dalgasının getirdiği maliyet artışlarını doğrudan tüketicilere yansıtıyor. Anket sonuçları, ticaret politikalarındaki belirsizliklerin piyasaları sarsmakla kalmadığını, aynı zamanda şirketlerin fiyat stratejileri üzerinde de önemli baskı yarattığını ortaya koyuyor.

New York Fed tarafından Çarşamba günü paylaşılan ankete göre, Mayıs ayında tarifeler nedeniyle maliyet artışı yaşayan hizmet şirketlerinin yaklaşık yüzde 77’si, bu artışın en azından bir kısmını müşterilere yansıttı. Üretici firmalarda ise bu oran yüzde 75 düzeyinde gerçekleşti. Daha çarpıcı bir veri olarak, hizmet sektöründeki firmaların yaklaşık yüzde 45’i, imalat sektöründeki firmalarınsa yüzde 30’u maliyet artışlarının tamamını tüketiciye aktardığını belirtti.

Tarifelere bağlı fiyat artışları son derece hızlı gerçekleşti. New York Fed’in verilerine göre, üreticilerin yüzde 35’ten fazlası ve hizmet firmalarının yüzde 40’a yakını, maliyet artışlarını fark ettikten yalnızca bir hafta sonra satış fiyatlarını yukarı çekti. Bu hız, şirketlerin artan girdi maliyetlerine karşı tepkilerinde ne kadar hazırlıksız olduklarını ve fiyatlandırma stratejilerini ne denli hızlı değiştirdiklerini gösteriyor.

Tarife uygulamalarının borsa üzerindeki etkisi de sert oldu. Nisan ayı başlarında Başkan Trump, 180’in üzerinde ülke ve bölgeye yönelik “karşılıklı” tarifeler uygulayacağını duyurdu. Bu açıklama borsalarda sert satış dalgası yarattı. Ancak sonrasında bu vergiler askıya alındı ya da üç ay ertelendi ve endeksler kayıplarını büyük ölçüde telafi etti. Yine de şirketler ve yatırımcılar için yeni dönemin dönüm noktası olarak 9 Temmuz işaret ediliyor. Askıya alınan tarifelerin geri dönüp dönmeyeceği bu tarihte netlik kazanacak.

Anket sonuçları, yalnızca New York Fed ile sınırlı değil. Chief Executive Group ile AlixPartners’ın geçtiğimiz hafta yayımladığı bir başka araştırmada, Mayıs ayında ankete katılan 300 CEO’nun yaklaşık yüzde 90’ı ya fiyatlarını artırmış ya da yakın zamanda artırmayı planladığını ifade etti. Aynı ankette CEO’ların yüzde 70’i fiyatlarını en az yüzde 2,5 oranında artırmayı öngördüğünü açıkladı.

Bu durum, şirket yöneticilerinin kamuya açık alanda ticaret politikalarına ilişkin temkinli açıklamalar yapmasına rağmen, perde arkasında ciddi bir endişe taşıdıklarını ortaya koyuyor. Başkan Trump’ın sosyal medya üzerinden Walmart’a yönelttiği “gümrük vergilerini ödeyin, dikkatli olun” uyarısı, iş dünyasında doğrudan hedef alınma korkusunun da etkili olduğunu gösteriyor.

Tedarik zinciri tarafında ise karışıklık büyüyor. Tedarik Yönetimi Enstitüsü’nün (ISM) Pazartesi günü yayımladığı imalat sektörü anketinde yer alan katılımcı yorumları, tarifelerin etkisinin yalnızca fiyatlarla sınırlı kalmadığını gösterdi. Bir katılımcı, yönetimin tarifelerinin Covid-19’un etkisiyle yarışacak düzeyde tedarik zinciri kesintilerine yol açtığını ifade etti. Bir başka katılımcı ise fiyatlandırma üzerindeki belirsizliğin, organizasyonlarda “stratejik çalışmalardan uzaklaştıran acil durum planlarına” neden olduğunu söyledi.

Hizmet sektörü ISM anketinden gelen veriler de aynı doğrultuda. Çarşamba günü açıklanan anket sonuçlarında bir katılımcı, tarifelerle ilgili olarak, “Hangi vergilerin geçerli olduğunu net olarak bilmek mümkün değil. En iyi strateji, satın alma kararlarını mümkün olduğunca ertelemek” ifadelerini kullandı.

Tüm bu veriler, Amerikan şirketlerinin gümrük tarifeleriyle ilgili belirsizlikler karşısında fiyat politikalarında ciddi revizyonlara gittiğini ve bu durumun doğrudan tüketicilere yansıyan bir maliyet baskısı oluşturduğunu ortaya koyuyor. Ticaret politikalarının geleceğine dair netlik sağlanmadıkça, hem fiyat artışlarının hem de işletme stratejilerindeki kaotik yapıların süreceği öngörülüyor.