Tarım piyasalarında felaket fırtınası: Buğdaydan gübreye kriz büyüyor
- Rusya-Ukrayna çatışmaları ve tıkanan su yolları küresel tahıl sevkiyatını vururken; tırmanan gübre maliyetleri ve iklim krizleri üreticiyi zor durumda bırakıyor. Karadeniz'den Orta Doğu'ya yayılan lojistik aksamalar, gıda güvenliğini tehlikeye atarak fiyatları yükseltiyor.
Rusya ve Ukrayna’nın birbirlerinin liman altyapılarına yönelik sürdürdüğü saldırılar, "Avrupa’nın tahıl ambarı" olarak bilinen bölgeden yapılan sevkiyatları duraklatırken buğday fiyatlarını da hızla tırmandırıyor.
CNBCE.COM'u öncelikli haber kaynağınız olarak ekleyin EkleDünya tahıl ihracatının yaklaşık dörtte birini karşılayan bu iki ülke, gümrük verilerine göre Haziran ayına kadarki bir yıllık süreçte yaklaşık 100 milyon metrik ton tahıl ihraç etmişti. Ancak Karadeniz’deki ihracat tesislerine, petrol tankerlerine ve ticari gemilere düzenlenen askeri saldırılar, nakliye şirketlerinin sigorta bulmasını imkansız hale getirerek limanların boş kalmasına yol açtı. Alternatif kara yollarında ise Tuna Nehri’ndeki düşük su seviyeleri ve Doğu Avrupa’daki demiryolu bakımları nedeniyle sevkiyatlar aksamaya devam ediyor.
Sevkiyat rotalarında zincirleme tıkanıklık
Kriz sadece Karadeniz ile sınırlı kalmıyor; Hürmüz Boğazı’ndaki gerginlikler ve Almanya’nın Ren Nehri gibi kritik su yollarındaki kuraklık, küresel tarım lojistiğini tam anlamıyla felç etmiş durumda. Lojistik kanalların sürekli tıkanması, başta gübre olmak üzere temel tarımsal girdi fiyatlarını rekor seviyelere çıkararak çiftçilerin üzerindeki yükü artırıyor.
Analistler; dizel, işçilik ve gübre maliyetleri altındaki çiftçilerin kâr edemeyerek üretimden çekilmesinin küresel gıda güvenliğini doğrudan tehdit edeceği konusunda uyarıda bulunuyor. CoBank Baş Ekonomisti Jacqui Fatka, Orta Doğu’daki çatışmalar sebebiyle yüksek gübre fiyatlarının artık kalıcı bir "yapısal" soruna dönüştüğünü vurguluyor.
Üreticilerin kârsızlık ve finansman cenderesi
Tarladaki nakit sıkıntısı, üreticileri zor bir tercihe zorluyor. ABD’li çiftçiler yetersiz gübre kullanımının verim kaybına yol açacağını bilseler de artan maliyetler ve işletme sermayesi eksikliği nedeniyle önlerini göremiyor. Ticaret ve tarım analisti Noel Fryer, Avrupa ve Rusya genelinde çiftçilerin finansman bulamaması ve kârlılık endişeleri yüzünden bu kış ekim alanlarını daraltmasından korkulduğunu belirtiyor. Fryer’a göre, Avrupa’da aşırı sıcak yaz yüzünden otlakların kuruması ve hayvan yemi yetersizliği, hayvancılık sektöründe toplu sürü tasfiyelerine yol açabilecek ciddi bir boyuta ulaştı.
İklim belirsizliği ve fiyat baskısı
Karadeniz’deki savaşın sonlanmaması, gübre krizinin derinleşmesi ve ABD’de yağışlı geçen baharın ardından azalan gübre kullanımı mısır verimini düşürürken, gıda fiyatlarında yeni bir yükseliş dalgasını tetikliyor. Tüm bu olumsuzlukların üstüne Güney Yarımküre’de hava oynaklığını artırması beklenen büyük bir El Nino olayının yaklaşması, tarım piyasalarındaki belirsizliği en üst seviyeye çıkarıyor. Birbiriyle kesişen çok sayıda krizin bir araya gelmesi, uzmanlar tarafından küresel gıda piyasaları için tam anlamıyla bir "felaket fırtınası" olarak nitelendiriliyor.