TCMB'den enflasyonun ana eğilimini ölçmeye yönelik yeni yöntem
- TCMB tarafından yayımlanan çalışmada, Türkiye'de enflasyon dinamiklerinin ana eğilimini daha sağlıklı biçimde ölçmek amacıyla Çok Değişkenli Gözlenmeyen Bileşenler – Stokastik Oynaklık ve Aykırı Değer Düzeltmeli (MUCSVO) modeli temel alınarak yeni bir gösterge önerildi.
- MUCSVO yaklaşımının, temel fiyat dinamiklerinin izlenmesine yönelik analitik kapasiteyi güçlendirmesi öngörülüyor.
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) "Türkiye'de Enflasyonun Ana Eğilimini Ölçmeye Yönelik Yeni Bir Yöntem" başlıklı bir çalışma tebliği yayımladı.
MUCSVO modeli ile ne hedefleniyor?
TCMB Yapısal Ekonomik Araştırmalar Departmanı'nın hazırladığı ve geçmiş veriler üzerinden bazı tespitlere ulaştığı çalışma merkez bankaları politika çalışmasına destek olabilecek yeni bir bakış açısı sunmayı hedefliyor.
Çalışmanın çıkış noktası ne?
Çalışmanın çıkış noktası Türkiye'de son yıllarda yaşanan yüksek enflasyon. Bu yüzden bu çalışma; politika yapıcıların (Merkez Bankası gibi) ve piyasa oyuncularının, enflasyon trendinde hangisi geçici etki (kısa süreli), hangisi kalıcı (uzun vadeli) bunu tespit edebileceği ampirik çalışmaya odaklanıyor.
Çalışmanın özetine göre gıda, enerji gibi dalgalı kalemleri denklemden çıkaran eski yöntemler bile büyük şoklardan (mesela ani zamlar) etkileniyor.
Yeni yöntem ne getiriyor?
Araştırmacılar MUCSVO istatistik modelinden şu hususlarda yararlanıyor:
• Farklı sektörlerin (mal, hizmet vs.) fiyatları birlikte inceleniyor.
• Geçici şoklar (örneğin KDV zammı, kur) filtreleniyor.
• Gerçek, kalıcı enflasyon trendini (yavaş değişen kısmı) buluyor.
Ana Bulgular
• Kalıcı enflasyon 2020’den sonra yükseldi (genel fiyat baskısı yüzünden), ama 2023 ortasından beri sıkı para politikası sayesinde düştü.
• Haziran 2025’te yüzde 3,9'dan yüzde 2,2'ye indi.
• Hizmetler (kira, restoran gibi, sepetin yüzde 31’i) en büyük etken: Kalıcı baskının yüzde 55’ini yaratıyor. Çünkü hizmet fiyatları daha yavaş değişiyor, geçmişe bakarak fiyatlama davranışı yaratıyor.
• 2018'den beri geçici dalgalanmalar (şoklar) arttı, bu yüzden eski yöntemler yetersiz kalıyor.
MUCSVO istatistik modeli neden önemli?
Bu yeni gösterge, 3 aydan uzun vadeli tahminlerde diğerlerinden daha iyi.
Politika yapıcılara "gerçek enflasyon nerede?" diye net fikir veriyor, beklentileri sabit tutmaya yardımcı oluyor.
Merkez Bankası'nın enflasyonda kalıcı enflasyon trendi ile geçici şokların etkilerini ayrıştırdığı çalışmanın ampirik kısmında ise öne çıkan noktalar şu şekilde:
3 bileşenli vs 9 bileşenli model
• İki farklı versiyon deneniyor:
• 3 sektörlü (daha basit)
• 9 sektörlü (daha detaylı)
Sonuç:
İkisi de aynı hikayeyi anlatıyor ama 3’lü model daha sade ve stabil 9'lu model biraz daha oynak ama daha detaylı yani basit model bile büyük resmi yakalamaya yetiyor.
Yeni model neden önemli?
Bu model:
• Kısa vadeli dalgalanmaları temizliyor
• Daha pürüzsüz bir trend veriyor
Karşılaştırma:
• TCMB’nin klasik göstergeleri: Daha dalgalı
• Bu model: Daha net trend gösteriyor
Yani karar vericiler için “gürültüsüz sinyal” sağlıyor.
Şoklar ve oynaklık (kritik nokta)
• 2018 sonrası:
• Geçici şoklar çok daha oynak hale geliyor
• Model bazı büyük şokları tespit ediyor:
• 2018 kur krizi
• 2021–2023 dönemindeki sıçramalar
Yani: Enflasyonun etrafındaki “gürültü” artmış görünüyor.
En önemli bulgu: Hizmetler baskın
• Hizmetler sektörü:
• Sepetteki payı ≈ %31
• Ama trend enflasyona katkısı ≈ %50+
Yani:
• Enflasyonu asıl yukarıda tutan şey hizmetler
Çünkü:
• Fiyatlar daha yavaş değişiyor
• Daha “katı”
• Geçmiş enflasyona daha bağımlı.
Diğer sektörler nasıl davranıyor?
Mal grubu:
• Daha çok kur etkisiyle hareket ediyor
• Daha geçici dalgalanıyor
İşlenmiş gıda:
• Dalgalı ama kalıcı etkisi daha sınırlı.
Ortak trend vs sektörel trend
Model iki şeyi ayırıyor:
1. Ortak trend: Tüm ekonomiyi etkileyen genel enflasyon (örneğin para politikası)
2. Sektörel trend: Belirli alanlara özel etkiler
(örneğin deprem → konut fiyatları)
Bulgu:
• 2018 sonrası ortak trend güçleniyor
• 2023 sonrası düşüş büyük ölçüde ortak trendden geliyor
Yani: Enflasyon artık daha “genel bir sorun” haline gelmişken daha sonra politika ile genel olarak düşürülüyor.
Tahmin gücü
En kritik test: “Geleceği kim daha iyi tahmin ediyor?”
Sonuç:
• Kısa vadede (1–2 ay):
• Klasik göstergeler biraz daha iyi
• Orta-uzun vadede (3 ay ve sonrası):
• Bu model açık ara daha iyi sonuç veriyor
Özellikle:
• 6 ay, 12 ay, 24 ay tahminlerinde en başarılı model olduğu bulgusu çalışmada paylaşılıyor.
