Vize ayrı, kontrolü ayrı dert: Schengen'deki yeni sistem yüzlerce yolcuya uçak kaçırtıyor

Yeni sistem, eski sorun: Avrupa sınırlarında uzun kuyruklar

Avrupa Birliği’nin yeni sınır giriş-çıkış sistemi EES (Entry/Exit System), daha ilk günlerinden itibaren ciddi tartışmaların odağına yerleşti. Fransa, Almanya, İtalya, İspanya ve Yunanistan başta olmak üzere birçok ülkede havalimanlarında yolcuların saatler süren bekleyişlerle karşı karşıya kaldığı bildirildi. The Guardian'ın haberine göre, özellikle yoğun saatlerde pasaport kontrol noktalarında oluşan uzun kuyruklar, sistemin operasyonel kapasitesine yönelik soru işaretlerini artırdı. Yaz sezonunun yaklaşmasıyla birlikte bu yoğunluğun daha da artması bekleniyor.

EES nedir, neyi değiştiriyor?

EES, Avrupa Birliği’nin sınır güvenliğini artırmak ve giriş-çıkışları dijital olarak kayıt altına almak amacıyla geliştirdiği yeni nesil bir sistem. Bu sistemle birlikte AB dışından gelen yolcuların pasaport bilgilerine ek olarak biyometrik verileri de kayıt altına alınıyor. Parmak izi ve yüz tanıma gibi teknolojiler sayesinde daha sıkı bir kontrol hedeflenirken, manuel pasaport damgalama dönemi de fiilen sona eriyor.

Kimleri kapsıyor?

Sistem, AB’ye üye 27 ülkeden 25’inin yanı sıra İzlanda, Norveç, Lihtenştayn ve İsviçre’yi kapsıyor. Özellikle İngiltere gibi AB dışı ülkelerden gelen yolcular bu sistemden doğrudan etkileniyor. Bu da Brexit sonrası Avrupa’ya seyahat eden İngiliz vatandaşları için süreci daha karmaşık hale getiriyor. Aynı durum Türk vatandaşları için de geçerli.

Havalimanlarında kaos: Bekleme süreleri uzuyor

Uluslararası Havalimanları Konseyi Avrupa Direktörü Olivier Jankovec, mevcut tablonun yalnızca başlangıç olduğunu belirtiyor. Jankovec’e göre trafik henüz tam anlamıyla yoğunlaşmamışken bile saatler süren beklemeler yaşanıyor. Yaz sezonunda bu durumun “yönetilemez” bir krize dönüşebileceği uyarısı yapılıyor.

Kaosun ilk somut sonucu: Kaçırılan uçuşlar

Sistemin yol açtığı aksaklıklar yalnızca bekleme süreleriyle sınırlı değil. BBC’nin haberine göre Milano’dan Manchester’a giden bir uçuşta, pasaport kontrolündeki gecikmeler nedeniyle 100’den fazla yolcu uçağa binemedi. Bu durum, sistemin sadece sınır kapılarında değil, havayolu operasyonlarında da zincirleme etkiler yarattığını ortaya koydu.

AB Komisyonu: “Sistem sorunsuz çalışıyor”

Eleştirilerin aksine Avrupa Komisyonu, sistemin genel olarak sorunsuz işlediğini savunuyor. Komisyon yetkilileri, bir yolcunun sisteme kaydının ortalama 70 saniye sürdüğünü belirtirken, yaşanan aksaklıkların sınırlı ve geçici olduğunu ifade ediyor. Ayrıca sistemin sahadaki uygulamasının üye devletlerin sorumluluğunda olduğuna dikkat çekiliyor.

Gerçek tablo farklı mı? 70 saniye mi 5 dakika mı?

Havalimanı otoriteleri ve sektör temsilcileri ise bu sürelerin gerçeği yansıtmadığını öne sürüyor. ACI’ye göre bazı durumlarda bir yolcunun kaydı 5 dakikaya kadar uzayabiliyor. Bu da özellikle yoğun saatlerde kuyrukların katlanarak büyümesine neden oluyor. Sistem teoride hızlı görünse de pratikte ciddi darboğazlar yaratıyor.

Havayolu şirketlerinden sert tepki

Avrupa’nın en büyük düşük maliyetli havayolu şirketlerinden Ryanair, sisteme en sert tepki gösteren şirketlerden biri oldu. CEO Michael O’Leary, EES’i “tam bir karmaşa” olarak nitelendirerek, bazı havalimanlarında bekleme sürelerinin 4 saate kadar çıktığını söyledi. O’Leary, sistemin yaz sonuna kadar ertelenmesi çağrısında bulundu.

Güvenlik mi hız mı? Tartışmanın odağı

EES sistemi, güvenliği artırma hedefiyle hayata geçirilmiş olsa da, hız ve verimlilik konusunda ciddi eleştiriler alıyor. Komisyon verilerine göre sistem bugüne kadar 52 milyondan fazla giriş-çıkışı kaydetti, 27 binden fazla giriş reddedildi ve yaklaşık 700 kişi güvenlik tehdidi olarak tespit edildi. Bu veriler sistemin güvenlik açısından etkili olduğunu gösterse de, operasyonel maliyet tartışması sürüyor.

Yaz sezonu kritik eşik olacak

Uzmanlara göre EES sistemi için asıl sınav yaz aylarında verilecek. Turist yoğunluğunun zirveye ulaştığı bu dönemde sistemin performansı, gelecekteki düzenlemelerin yönünü belirleyecek. Havayolu şirketleri ve havalimanı işletmecileri, esneklik sağlanmazsa sistemin geçici olarak askıya alınması gerektiğini savunurken, AB tarafı uygulamayı sürdürmekte kararlı görünüyor.