Hürmüz Boğazı'nda tansiyon yükseldi, petrol fiyatları sıçradı

Petrol fiyatları, İran'ın Umman ile birlikte Hürmüz Boğazı'ndan düşmanca olarak değerlendirilen gemilerin geçişini kısıtlama ve kuralları ihlal edenlere ağır para cezaları kesme teklifinin ardından yükselişini sürdürüyor. Dünyanın en kritik enerji koridorlarından birinde askıda kalan transit rejimi, küresel piyasalarda tedarik endişelerini yeniden tırmandırdı.

Fiyatlar 80 dolar sınırının üzerinde

Cuma günü işlemlerde Brent petrol vadeli işlemleri 80 sent (yüzde 0,97) artışla varil başına 83,29 dolara çıkarken, ABD Batı Teksas Orta Ham Petrolü (WTI) 64 sent (yüzde 0,83) yükselerek 77,93 dolardan işlem gördü.

Hafta başında diplomatik çözüm umutlarıyla gerileyen ve 13 Temmuz'dan bu yana ilk kez 80 doların altına düşen gösterge Brent petrolü, İran'ın hamlesiyle Perşembe günü varil başına 3 doların üzerinde değer kazanarak kaybının bir kısmını telafi etti. Ancak her iki gösterge de haftayı genel olarak yüzde 8'e yakın bir kayıpla kapatmaya hazırlanıyor.

ABD ve İsrail gemilerine yasak tasarısı

Piyasaları hareketlendiren temel gelişme, İran parlamentosunun Hürmüz Boğazı'ndan geçiş rejimine ilişkin incelediği yeni taslak plan oldu. Küresel petrol ve sıvılaştırılmış doğal gazın (LNG) yaklaşık beşte birinin taşındığı boğazdan ABD ve İsrail gemilerinin geçişinin tamamen yasaklanması öngörülüyor. Ayrıca kısıtlamaları ihlal eden gemilere kargo değerinin yüzde 20'sine kadar ceza uygulanması ve diğer "düşman" ülkelerin geçiş öncesi tazminat ödemesi şartı getirilmesi tartışılıyor.

Süreçle ilgili değerlendirmede bulunan danışmanlık şirketi Rystad Energy'nin Petrol Başkan Yardımcısı Lin Ye, fiyat artışının doğrudan İran'ın yayınladığı taslak plana bir tepki olduğunu belirtti. Ye, "Piyasa kötü bir anlaşmayı değil, ortaya çıkacak yapının normal akışın yeniden sağlanması değil, yönetilen ve şartlı bir koridor olacağını fiyatlandırıyor" ifadelerini kullandı.

Geçiş ücretleri ve uygulama zorlukları

Gündemdeki taslak anlaşmaya göre İran, boğazı kullanan gemilerden kargo değerinin yüzde 5 ila yüzde 7'si arasında bir ücret talep ederken, Umman yüzde 3 civarında bir oran üzerinde görüşmeler yürütüyor. Washington yönetimi ise boğaz geçişlerinde herhangi bir ücret alınmasına karşı çıkıyor.

Öte yandan sektör kaynakları ve analistler, söz konusu düzenlemenin pratikte uygulanabilirliği konusunda kuşkulu. ABD yaptırımları ve ödemelere dair kısıtlayıcı sigorta maddeleri nedeniyle planın hayata geçirilmesinin zor olduğu vurgulanıyor.

Petrol piyasası analiz sağlayıcısı Vanda Insights'ın kurucusu Vandana Hari, İran-Umman arasındaki olası transit anlaşması sinyallerinin piyasada dalgalanmaya yol açtığını belirterek, "Anlaşmanın nihai bir sonuca varması için ne gerektiği konusunda belirsizlik koruma altındaki yerini koruyor" dedi.

Bölgesel saldırılar ve diplomatik söylemler

Orta Doğu'daki askeri hareketlilik de piyasalar üzerindeki baskıyı artırmaya devam ediyor. Yemen'deki Husi milisleri, Yemen'in Marib ve Hadramout bölgelerindeki Suudi mevzilerine füze ve insansız hava aracı (İHA) saldırıları düzenlediklerini duyurdu.

Diğer taraftan ABD Başkanı Donald Trump, bölgedeki savaşa ilişkin yaptığı son açıklamada, çatışmaların yakında sona ereceğine inandığını dile getirerek iyimser bir mesaj verdi. Ancak analistler, Hürmüz Boğazı etrafında şekillenen son tablonun ABD ile İran arasındaki gerilimin henüz yatışmaktan uzak olduğunu gösterdiğini belirtiyor.