Gübre krizi gıda piyasasına sıçradı: Patates fiyatlarında dikkat çekici artış
- Ortadoğu’daki jeopolitik gerilimler, enerji ve gübre maliyetleri üzerinden küresel gıda piyasalarını baskılarken, patates dahil birçok tarım ürününde fiyatlamalar sert yükseliş gösteriyor.
- Patates kızartması, cips ve dondurulmuş gıda gibi işlenmiş ürünlerin, yüksek enerji ve endüstriyel üretim bağımlılığı nedeniyle en kırılgan kategoriler arasında yer aldığı değerlendiriliyor.
Ortadoğu’daki çatışmaların enerji ve lojistik zincirleri üzerindeki etkisi, küresel gıda piyasalarında giderek daha belirgin hale geliyor. Hürmüz Boğazı çevresindeki aksamaların gübre ve enerji maliyetlerini artırması, tarım ürünlerinde fiyat baskısını yukarı yönlü çekiyor.
Veri sağlayıcı Trading Economics’e göre, patates fiyatlarına endeksli finansal kontratlar son bir ayda yüzde 700’ün üzerinde yükseldi. Aynı kalemde yıllık artışın ise yüzde 34’ü aştığı belirtiliyor. Bu sert hareket, piyasalarda arzdan çok maliyet kaynaklı fiyatlama davranışına işaret ediyor.
RT News haberine göre artışın temelinde, azot bazlı gübreler başta olmak üzere üretim maliyetlerindeki yükseliş bulunuyor. Hürmüz Boğazı’nın küresel gübre ticaretinde kritik bir geçiş noktası olması nedeniyle, tedarik akışındaki belirsizlikler fiyatlara doğrudan yansıyor.
Sektör tahminleri, gübre fiyatlarında çatışma sonrası dönemde yaklaşık yüzde 80’e varan artış yaşandığını ortaya koyuyor.
Fiyatlamalar beklenti kaynaklı
Birleşmiş Milletler verilerine göre küresel gübre ticaretinin yaklaşık üçte biri bu stratejik su yolundan geçiyor.
Analistler, piyasaların yalnızca mevcut arzı değil, aynı zamanda ilerleyen dönemde zayıf hasat ve artan üretim maliyetlerini de fiyatladığını belirtti.
Uzmanlar, mevcut aşamada fiziksel kıtlık yerine beklenti kaynaklı bir fiyatlama görüldüğünü ifade ederken, enerji ve gübre akışındaki aksaklıkların sürmesi halinde etkinin daha geniş gıda sepetine yayılabileceği uyarısında bulundu.
Enerji ve tedarik zinciri baskısı küresel gıda fiyatlarında yeni risk
Öte yandan bazı bölgelerde son yıllarda artan üretim nedeniyle oluşan arz fazlası, perakende fiyatlarda ani şokların sınırlanmasına katkı sağlasa da, tüccarlar küresel enerji ve lojistik risklerin orta-uzun vadeli etkilerine odaklanıyor.
Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü, küresel gıda fiyatlarının art arda üç aydır yükseldiğini ve bitkisel yağ fiyatlarının son yılların zirvesine ulaştığını bildirdi. Buğday, pirinç ve mısır gibi temel ürünlerde de yukarı yönlü baskının sürdüğü kaydedildi.
Ekonomistler, enerji şoklarına daha hassas ekonomilerde etkinin gıda enflasyonu üzerinden daha hızlı hissedileceğini belirtirken, düşük gelirli ülkelerde ise üretim ve ithalat maliyetlerindeki artışın gıda erişimini daha ciddi biçimde zorlayabileceğine dikkat çekti.
