Petrol gerilese de akaryakıt ucuzlamıyor: Avrupa'da fiyatları yüksek tutan 5 neden
- Avrupa'da benzin ve motorin fiyatlarının, ham petrol fiyatlarındaki hareketlerin yanı sıra düşük stoklar ve sınırlı rafinaj kapasitesi nedeniyle yüksek seyrettiği ifade edildi.
- Uzmanlara göre özellikle motorin fiyatlarındaki baskının sonbahar ve kış aylarında devam etmesinin beklendiği vurgulandı.
İran ile ABD arasında barış ihtimalinin son aylarda petrol fiyatlarında sert dalgalanmalara yol açtığı belirtildi. Uluslararası gösterge Brent petrolün varil fiyatının şubat sonundan bu yana yaklaşık 73 ila 126 dolar arasında işlem gördüğü ve cuma günü yaklaşık 95 dolar seviyesinde bulunduğu aktarıldı.
CNBCE.COM'u öncelikli haber kaynağınız olarak ekleyin EkleAvrupa'daki akaryakıt fiyatlarının da petrol fiyatlarındaki hareketleri takip ettiği ancak benzin ve motorin fiyatlarının yalnızca ham petrol maliyetini değil, rafinaj maliyetleri ile rafinaj kapasitesindeki durumu da yansıttığı ifade edildi.
Binek otomobillerin 10'da 9'u benzin veya motorinle çalışıyor
Euronews’in haberine göre elektrikli otomobillerin yeni araç satışlarındaki payı artmasına rağmen Avrupa Birliği (AB) yollarındaki binek otomobillerin yaklaşık 10'da 9'unun benzin veya motorinle çalıştığı kaydedildi. Avrupa Otomobil Üreticileri Birliğinin (ACEA) son filo verilerine göre, araçların yüzde 49,2'sinin benzin, yüzde 38,4'ünün motorin kullandığı ve iki yakıtın toplam payının yüzde 87,6 olduğu belirtildi.
Bazı Avrupa ülkelerinin enerji şokunun başlamasından bu yana akaryakıt vergilerini geçici olarak düşürdüğü veya çeşitli destek tedbirleri uyguladığı ancak ülkelerin tepkilerinin farklılık gösterdiği aktarıldı. Buna rağmen benzin ve motorin fiyatlarının tarihsel zirvelerine yakın seviyelerde kaldığı ifade edildi.
31 Ağustos'ta başlayan haftada AB genelinde benzinin litre başına ortalama 1,95 avro seviyesinde bulunduğu, bunun Haziran 2022'deki 2,03 avroluk zirvenin yaklaşık yüzde 4 altında olduğu bildirildi. Motorinin ise litre başına ortalama 2,04 avro seviyesinde bulunduğu ve Nisan 2026'da kaydedilen 2,11 avroluk rekorun yaklaşık yüzde 3 altında kaldığı belirtildi.
Söz konusu verilerin Avrupa Komisyonunun Haftalık Petrol Bülteni'nden alındığı ve vergi ile harçları da içerdiği aktarıldı. Bültenin tarihsel veri serisinin Ocak 2005'te başladığı kaydedildi.
Fiyatlar dizel araç kullanmayan aileleri de etkiliyor
Kpler'ın rafineri arzı ve modelleme başanalisti Sumit Ritolia, Euronews Business'a yaptığı değerlendirmede, ham petrol ile Avrupa'daki akaryakıt fiyatları arasındaki farkın giderek ham petrol arzından ziyade rafinaj ve nihai ürün arzı sorununa dönüştüğünü belirtti.
Ritolia, ham petrolün bulunabildiğini ancak özellikle motorin olmak üzere ihtiyaç duyulan ürünlere dönüştürülmesi için mevcut kapasitenin giderek daraldığını ifade etti.
Motorin fiyatlarındaki artışın dizel araç kullanmayan haneleri de etkilediği belirtildi. Motorinin Avrupa'daki kara taşımacılığının, tarımın ve inşaat sektörünün önemli bölümünde kullanıldığı, bu nedenle fiyatlardaki kalıcı artışların zamanla gıda ve diğer ürünlerin maliyetlerini yükseltebileceği aktarıldı.
Son avro bölgesi enflasyon verilerine göre enflasyonun enerji fiyatlarındaki artışın etkisiyle yüzde 3,3'e yükseldiği bildirildi.
Avrupa neden motorin sıkıntısı yaşıyor?
Avrupa'daki akaryakıt stoklarının düşük seviyelerde bulunduğu, Orta Doğu'daki çatışmalar ile Rus rafinerilerine yönelik saldırıların küresel rafine ürün arzını olumsuz etkilediği belirtildi.
Rusya'nın Ukrayna'ya yönelik kapsamlı saldırılarının ardından Avrupa'nın motorin ve jet yakıtı tedarikinin önemli bölümünü ABD, Hindistan ve Orta Doğu'ya kaydırdığı aktarıldı.
Wood Mackenzie'nin rafinaj, kimya ve petrol piyasalarından sorumlu kıdemli başkan yardımcısı Alan Gelder, Avrupa'nın motorin ve jet yakıtında büyük bir ithalatçı olduğunu ve bu nedenle küresel fiyatlar üzerinde belirleyici konumda bulunduğunu ifade etti.
Gelder, fiyatların yalnızca Avrupa'da değil, dünya genelinde yükseldiğini ancak Avrupa'nın başlıca ithalat merkezi olması nedeniyle artışın bölgede daha belirgin hale geldiğini belirtti.
Orta Doğu ve Rusya'dan rafine ürün ihracatının kısıtlanmasıyla, daha önce Rus motorini alan Türkiye ve Brezilya gibi ülkelerin ABD, Hindistan ve diğer tedarikçilerden gelen ürünler için Avrupalı alıcılarla daha fazla rekabet ettiği kaydedildi. Bu nedenle bir bölgede yaşanan arz kesintisinin ticaret akışlarının yeniden şekillenmesiyle küresel arzı sıkılaştırabildiği ifade edildi.
Akaryakıt fiyatlarını etkileyen rafinaj marjlarının da yüksek seviyelerde bulunduğu bildirildi. Reuters'a göre Eurobob E5 benzin barçları, Brent vadeli kontratlarına kıyasla varil başına 62,07 dolar primle işlem gördü. Bu seviyenin Haziran 2022'de kaydedilen 62,10 dolarlık rekorun hemen altında olduğu aktarıldı.
Avrupa motorin vadeli kontratlarının ise salı günü Brent vadeli kontratlarına kıyasla varil başına 78,91 dolarlık rekor prim seviyesine ulaştığı, çarşamba günü ise yaklaşık 77 dolara gerilediği belirtildi.
Rafinaj marjının, benzin veya motorinin, üretiminde kullanılan ham petrolden ne kadar daha değerli olduğunu gösterdiği ifade edildi.
Bu nedenle istasyonda satın alınan bir litre akaryakıtın maliyetinin yalnızca ham petrolden oluşmadığı kaydedildi. Ham petrolün yanı sıra rafinaj, dağıtım ve vergilerin de nihai fiyatı belirlediği belirtildi.
Hollanda merkezli danışmanlık şirketi Insights Global'ın verilerine göre, Amsterdam-Rotterdam-Anvers (ARA) merkezindeki bağımsız benzin stoklarının ağustos sonunda 752 bin tona gerilediği ve bunun Eylül 2021'den bu yana görülen en düşük seviye olduğu aktarıldı. Stokların sonraki hafta yeniden yükseldiği bildirildi.
Avrupa ve ABD'deki rafinerilerin de yüksek kapasiteyle çalıştığı belirtildi. Ritolia, Avrupa'daki rafineri faaliyetlerinin son 3-4 yılın en yüksek seviyelerine yakın olduğunu, ABD'de ise rafineri kapasite kullanım oranının ağustos ayının son haftasında yaklaşık yüzde 98'e ulaştığını ifade etti.
Bununla birlikte, olası bir arz kesintisine karşı kullanılabilecek atıl rafineri kapasitesinin sınırlı kaldığı kaydedildi.
Gelder, yaklaşan sonbahar bakım dönemine ve ABD'nin Meksika Körfezi kıyısındaki rafinerilerin kasırgalardan etkilenme riskine de dikkati çekti. Güçlü rafinaj marjlarının işletmecileri bakımları ertelemeye teşvik edebileceğini belirten Gelder, ancak bakım çalışmalarının uzun süre ertelenmesinin güvenilirlik sorunlarına ve plansız kapanma riskinin artmasına yol açabileceği uyarısında bulundu.
Akaryakıt fiyatları ne kadar süre yüksek kalabilir?
Ritolia, yaz aylarında araç kullanımına bağlı talebin azalması ve piyasanın daha pahalı yaz tipi yakıtlardan uzaklaşmasıyla benzin fiyatlarında mevsimsel bir rahatlama yaşanabileceğini belirtti.
Ancak motorinin benzinle aynı mevsimsel rahatlama imkanına sahip olmadığı, özellikle kış talebinin ve daha sıkı yakıt standartlarının yaklaşması nedeniyle motorin marjlarının sonbahar ve kış aylarında yüksek kalabileceği ifade edildi.
Sonbaharda rafinerilerde gerçekleştirilecek bakım çalışmalarının üretimi azaltabileceği, aynı dönemde piyasanın kış tipi yakıta geçmesi ve ısınma talebinin başlamasının motorin arzını daha da kırılgan hale getirebileceği aktarıldı.
Analistlere göre Çin'in motorin ihracatını artırması Avrupa'daki arz sıkıntısının hafiflemesine katkı sağlayabilir. Ancak Çin'in iç arz güvenliğine öncelik verme eğilimi nedeniyle bu ihracat artışının sürdürülebilir olup olmayacağı belirsizliğini korudu.
