Ekonomide yeni düzenlemeler ne getirecek? Kriptodan 4,2 milyar, bedelliden 19,2 milyar TL
- Ekonomiye ilişkin düzenlemeleri de içeren kanun teklifinin etki analizine göre, kripto varlıklardan yıllık 4,2 milyar liralık işlem vergisi, kıymetli ve yarı kıymetli taşlardan 1,9 milyar liralık ÖTV geliri elde edilmesi bekleniyor.
- Bedelli askerlik tutarının yüzde 25 artırılmasıyla bu yıl elde edilecek yaklaşık 19,2 milyar liralık ilave gelirin Savunma Sanayii Destekleme Fonu'na aktarılması amaçlanıyor.
- Kamu kurum ve kuruluşlarının talebi çerçevesinde atıl varlıklarının ekonomiye kazandırılmasıyla 35-45 milyar liralık kaynak oluşturulması hedefleniyor.
Ekonomiye ilişkin düzenlemeleri de içeren kanun teklifinin mali etkisi analiz edildi.
Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi'nin etki analizinden yapılan derlemeye göre, kanun teklifinin yasalaşmasıyla birlikte kripto varlık hizmet sağlayıcıları tarafından yapılan veya aracılık edilen kripto varlık satış ve transfer işlemlerinden on binde 3 oranında vergi alınacak. Bu işlem vergisinin alınmasıyla yıllık 4,2 milyar lira gelir elde edilmesi öngörülüyor.
Teklifle Katma Değer Vergisi Kanunu'nun "İstisna edilmiş işlemlere indirim" başlıklı maddesinde değişikliğe gidiliyor. Buna göre, Türk Kızılay Derneğine yapılan teslim ve hizmetler, yabancılara konut teslimi, genel ve özel bütçeli kamu idarelerine, il özel idarelerine, belediyelere ve köylere bağışlanan tesislerin inşası, yabancılara verilen sağlık hizmeti, basılı kitap ve süreli yayınların teslimi için uygulanan tam istisna mahiyetindeki düzenlemelerin indirim ve iade hakkı kaldırılarak kısmi istisnaya dönüştürülecek. Bu hüküm düzenlemenin yayımı tarihinden itibaren ikinci ay başında yürürlüğe girecek. Düzenlemeyle 4,3 milyar lira Katma Değer Vergisi (KDV) iadesi azalışı olması bekleniyor.
İşsizlik Sigortası Kanunu'nda yapılan değişikliğe göre de işsizlik sigortası primindeki yüzde 1 devlet payını yarısına kadar artırmaya veya yarısına kadar indirmeye cumhurbaşkanı yetkili olacak. İşsizlik Sigortası Fonu'nun 2024 yılında 162 milyar lira, 2025 yılında ise 269,5 milyar lira gelir fazlası verdiği, 2025 yıl sonu itibarıyla gelir fazlası dahil Fon varlığının yaklaşık 628,5 milyar lira olduğu kaydedilirken, 2026 yılında Fonun 151 milyar lira gelir fazlası vermesinin öngörüldüğü belirtildi.
Etki analizinde, "Fonun gelir fazlası ve varlığı göz önünde bulundurulduğunda mevcut gelirleriyle giderlerini karşılayabildiği görülmektedir. İşsizlik Sigortası Fonu'nun gelirlerinin ve varlıklarının ödeme yükümlülüklerini karşılamaya yeterli olduğu dönemlerde İşsizlik Sigortası Devlet katkısının Cumhurbaşkanı Kararıyla yarısına kadar indirilmesi halinde merkezi yönetim bütçesinden ilave bir harcama yapılmasının önüne geçilecektir. İhtiyaç duyulması halinde ise İşsizlik Sigortası Devlet katkısı Cumhurbaşkanı Kararıyla yarısına kadar artırılabilecektir." ifadelerine yer verildi.
BOTAŞ'ın KDV borçlarının terkini
Kanun teklifiyle BOTAŞ'ın son düzenleme tarihi olan Temmuz 2024 döneminden Şubat 2026 dönemine kadar oluşan KDV borçlarının mahsup yolu ile terkin edilmesi sağlanırken, BOTAŞ'ın doğal gaz ithalatı kapsamında ödemesi gereken KDV'nin ilgili tüketici gruplarına uygulanan sübvansiyon sonrasında oluşmuş veya oluşacak görevlendirme alacaklarına karşılık aylık olarak mahsup edilmesi, oluşabilecek gecikme zammının önüne geçilmesi amaçlanıyor.
Düzenlemenin yürürlük tarihi itibarıyla 310 milyar lira BOTAŞ alacağı kapsamında aynı tutarda KDV borcu için mahsup yolu ile terkin işleminin gerçekleşmesi öngörülüyor.
2026 yılında terkine konu olacak yaklaşık 165 milyar lira KDV anapara borç oluşacağı hesaplanırken yaklaşık 35 milyar TL gecikme zammının ise BOTAŞ'a ilave maliyet doğurmasının önüne geçilmesi hedefleniyor.
Teklifin yasalaşmasıyla birlikte madde kapsamında kalan kamu kurum ve kuruluşlarının mülkiyetinde olan veya kendilerine tahsis edilen taşınmazların özelleştirilerek elde edilen gelirlerin giderler düşüldükten sonra ilgili kamu kurumu/kuruluşuna aktarılması öngörülüyor.
Etki analizine göre, kamu kurum ve kuruluşların talebi çerçevesinde kuruluşların faaliyetleri ile doğrudan doğruya ilgili olmayan atıl varlıklarının ekonomiye kazandırılması suretiyle 35-45 milyar lira tutarında bir kaynak oluşturulması hedefleniyor.
Elde edilen gelirle ilgili kurum ve kuruluşların gerek hizmet binası ihtiyaçlarının temini gerekse kanunlarla kendilerine tanınan görevlerin yerine getirilmesinde oluşan giderlerin karşılanması amaçlanıyor. Böylece merkezi bütçe üzerindeki finansman yükü hafifletilerek kamu mali disiplininin güçlendirilmesine katkı sağlanırken kaynak kullanım etkinliğinin artırılması bekleniyor.
Bedelli geliri Savunma Sanayii Destekleme Fonu'na
Düzenlemeyle Özel Tüketim Vergisi Kanunu'na yeni mallar ve bunların vergi oranları ekleniyor. Buna göre, tabii inci veya kültür incileri, işlenmiş olsun olmasın elmaslar, kıymetli taşlar veya yarı kıymetli taşlar, sentetik veya terkip yoluyla elde edilen kıymetli veya yarı kıymetli taşlar, tabii veya sentetik kıymetli veya yarı kıymetli taşların toz ve pudraları ile tabii inci veya kültür incilerinden kıymetli ya da yarı kıymetli taşlardan eşyalar için ÖTV oranı yüzde 20 olacak. Bu hüküm, düzenlemenin yayımını izleyen ikinci ay başında yürürlüğe girecek. Düzenlemenin yıllık 1,9 milyar lira gelir etkisinin olacağı değerlendiriliyor.
Askeralma Kanunu'nda yapılan düzenlemeyle, istekli ve askerliğe elverişli olanlardan Türk Silahlı Kuvvetlerinin ihtiyacı dikkate alınarak Milli Savunma Bakanlığınca belirlenecek sayıda yükümlü, 300.000 gösterge rakamının ödemenin yapıldığı gün geçerli olan memur aylık katsayısı ile çarpımı sonucu bulunacak bedel tutarını silahaltına alınmadan önce Bakanlıkça belirlenecek sürede peşin ödemeleri ve bir aylık temel askerlik eğitimini tamamlamaları halinde askerlik hizmetini yerine getirmiş sayılacak.
Bedelli askerlik uygulaması kapsamında tahsil edilen tutarlar genel bütçeye gelir kaydedilmek üzere Milli Savunma Bakanlığı merkez muhasebe birimi hesabına yatırılacak. Bu tutarın 240.000 gösterge rakamının memur aylık katsayısı ile çarpımı sonucu bulunacak kısmı genel bütçeye gelir kaydedilecek, kalan kısmı Savunma Sanayii Destekleme Fonu'na aktarılacak.
Bedelli askerlik hizmeti kapsamında 2025 yılında yaklaşık 60 milyar TL genel bütçeye gelir olarak kaydedilirken, düzenlemenin yasalaşmasıyla gerçekleştirilecek yüzde 25 oranında artışla bu yıl yaklaşık 19,2 milyar lira tutarındaki ilave gelirin Savunma Sanayii Destekleme Fonu'na aktarılması sağlanacak.
Deprem konut ve iş yerlerinin borçlandırma bedellerine yönelik düzenleme
Düzenlemeyle, afetin yol açtığı olağanüstü koşulların etkilerini hafifletmeye yönelik geçici ve istisnai bir mali kolaylık sağlanması amaçlanıyor.
Olağanüstü Hal Kapsamında Yerleşme ve Yapılaşmaya İlişkin Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin Kabul Edilmesine Dair Kanun'a eklenen geçici maddeyle, 6 Şubat 2023'teki Kahramanmaraş merkezli depremler nedeniyle genel hayata etkili afet bölgesi olarak kabul edilen yerlerde yürütülen ulusal ve uluslararası projeler kapsamında üretilen konutlara ve iş yerlerine ilişkin borçlandırma bedellerinin, Umumi Hayata Müessir Afetler Dolayısıyle Alınacak Tedbirlerle Yapılacak Yardımlara Dair Kanun ve Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun kapsamında hak sahibi olarak kabul edilenler tarafından 31 Aralık 2026'ya kadar defaten ödenmesi halinde bu bedele, ilk konutlar için yüzde 74, ilk iş yerleri için yüzde 48 oranında indirim uygulanacak.
Etki analizinde, şunlar kaydedildi:
"Yıllara sari taksitlerin düzenli bir biçimde ve zamanında ödendiği varsayıldığında konutlarda toplam borçlanma ödemelerinin toplam konut sayısının 314 bin 323 olduğu gözetildiğinde 20 yıl vadede 594 milyar 70 milyon 470 bin TL geri dönüşü olacaktır. Düzenlemeyle birlikte, 31 Aralık 2026 tarihine kadar yüzde 15 reeskont faiz oranıyla peşin borç kapatma tutarının konut başına 484 bin TL olduğu gözetildiğinde ise tüm konut sahiplerinin 31 Aralık 2026 tarihine kadar 152 milyar 132 milyon 332 bin TL ödeyeceği varsayılmaktadır."
