Gıda fiyatlarında kritik yükseliş: 2022'den bu yana en yüksek seviyede
- Küresel gıda fiyatları ağustosta aylık yüzde 1,9 artarak Kasım 2022'den bu yana en yüksek seviyesine çıktı.
- Jeopolitik gerilimler, ticaret yollarındaki aksaklıklar ve aşırı hava koşulları fiyatlar üzerindeki baskıyı artırırken, gübre fiyatlarının da yüksek seyretmesi dikkat çekiyor.
Küresel gıda fiyatları, olumsuz hava koşulları, jeopolitik gerilimler ve ticaret yollarındaki aksaklıkların etkisiyle yaklaşık 4 yılın en yüksek seviyesine çıktı. Gübre fiyatları ise yılın ikinci çeyreğinde gördüğü zirveden gerilese de yüksek seyrini sürdürüyor.
CNBCE.COM'u öncelikli haber kaynağınız olarak ekleyin Ekle
Küresel gıda ve gübre piyasaları; Ortadoğu'daki çatışmalar, Rusya-Ukrayna Savaşı nedeniyle Karadeniz'deki sevkiyatlara ilişkin belirsizlikler, yüksek enerji maliyetleri ve aşırı hava olaylarının baskısı altında bulunuyor.
Kızıldeniz ve Babulmendeb Boğazı'ndaki güvenlik riskleri nedeniyle bazı taşımacılık şirketlerinin gemileri Ümit Burnu üzerinden daha uzun rotalara yönlendirmesi, teslimat sürelerini uzatırken yakıt, navlun ve sigorta maliyetlerini de artırıyor.
Bu durum enerji ve gübrenin yanı sıra tahıl ve diğer gıda ürünlerinin taşımacılık maliyetleri üzerinde de yukarı yönlü baskı oluşturuyor.
Gıda fiyatlarında Kasım 2022'den beri en yüksek seviye
Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) verilerine göre, FAO Gıda Fiyat Endeksi ağustosta aylık yüzde 1,9 artarak 133,3 puana yükseldi.
Böylece endeks, Kasım 2022'den bu yana en yüksek seviyesine çıktı. Küresel gıda fiyatları yıllık bazda ise yüzde 2,5 arttı ancak Mart 2022'de Rusya-Ukrayna Savaşı'nın başlamasının ardından görülen tarihi seviyenin altında kaldı.
Ağustosta endekste yer alan tahıl, bitkisel yağ, et, süt ürünleri ve şeker gruplarının tamamında fiyat artışı görüldü.
Şeker fiyatında sert yükseliş
Şeker fiyatları ağustosta aylık bazda yüzde 11,9 artarak Haziran 2025'ten bu yana en yüksek seviyesine ulaştı.
Fiyatlardaki yükselişte Avrupa Birliği'nde sıcak ve kurak hava nedeniyle şeker pancarı üretiminin düşeceği beklentisi, Asya'da El Nino'nun üretim üzerindeki olası etkileri ve Brezilya'nın orta-güney bölgesindeki üretim kaybı etkili oldu.
Hindistan'ın gümrüksüz ham şeker ithalatına izin vermesi de fiyatları destekleyen faktörler arasında yer aldı.
Aynı dönemde tahıl fiyatları yüzde 2,2, süt ürünleri yüzde 2,3 ve et fiyatları yüzde 1 yükseldi.
Buğday ve mısır fiyatları arttı
Buğday fiyatları, Karadeniz'deki ihracat sorunları ile Avrupa'daki sıcak ve kurak hava koşullarının etkisiyle ağustosta aylık bazda yüzde 2,6 yükseldi. Buğdayın yıllık fiyat artışı ise yüzde 15 oldu.
Mısır fiyatları da ABD ve Avrupa Birliği'ndeki üretime ilişkin endişeler, yem ve etanol talebi ile Ukrayna'nın ihracatındaki aksamaların etkisiyle yüzde 2,5 arttı.
Pirinç fiyatlarındaki artış ise yüzde 0,5 olarak gerçekleşti.
Bitkisel yağ fiyatları da güçlü ithalat talebi ve Güneydoğu Asya'da El Nino kaynaklı üretim endişeleriyle yükselişini sürdürerek Haziran 2022'den bu yana en yüksek seviyesine ulaştı.
Küresel tahıl üretiminde düşüş bekleniyor
FAO, küresel tahıl üretiminin bu yıl geçen yıla göre yüzde 2 azalarak 2 milyar 980 milyon tona gerilemesini bekliyor.
Dünya mısır üretiminin 1 milyar 309 milyon ton, buğday üretiminin 810,7 milyon ton ve pirinç üretiminin 553,1 milyon ton seviyesinde gerçekleşeceği tahmin ediliyor.
Küresel tahıl stokları halen makul seviyelerde bulunmasına rağmen üretim ve ticaretteki gerileme, piyasalarda arz endişelerini artırıyor.
Gübre fiyatları zirveden geriledi
Dünya Bankası verilerine göre küresel gübre fiyatları, yılın ikinci çeyreğinde ulaştığı zirvenin ardından geriledi. Ancak fiyatlar halen yüksek seviyelerde seyrediyor.
Küresel gübre fiyat endeksi haziranda 156,1 puandan ağustosta 146,4 puana geriledi. Böylece endeks iki ayda yüzde 6,2 düşerken, ağustosta aylık bazda da yüzde 1,9 geriledi.
Ürenin ton fiyatı haziran-ağustos döneminde yüzde 13,9 düşerek 453,1 dolardan 390 dolara indi.
Aynı dönemde triple süper fosfatın ton fiyatı yüzde 4,2 düşüşle 704,4 dolara, potasyum klorürün fiyatı ise yüzde 3,9 düşüşle 386,9 dolara geriledi.
Buna karşılık diamonyum fosfatın (DAP) ton fiyatı yüzde 1,2 artarak 793,5 dolara, fosfat kayasının fiyatı ise yüzde 8,3 yükselerek 170 dolara çıktı.
Gübre fiyatları için yeni riskler
Üre fiyatlarındaki gerilemede, Ortadoğu'daki çatışmaların ilk döneminde ortaya çıkan arz endişelerinin kısmen hafiflemesi etkili oldu.
Alternatif üreticilerin ihracatlarını artırması, Rusya ve ABD'nin pazardaki payının yükselmesi ve ithalatçı ülkelerin tedarik kaynaklarını çeşitlendirmesi de arz üzerindeki baskıyı azalttı.
Yüksek fiyatlar nedeniyle bazı alıcıların gübre alımlarını ertelemesi veya azaltması da fiyatlardaki düşüşü destekledi.
Ancak Dünya Bankası, Ortadoğu'daki çatışmaların enerji ve gübre piyasaları üzerindeki etkisi nedeniyle gübre fiyatlarının 2026 genelinde ortalama yüzde 31 artmasını bekliyor.
Yüksek enerji maliyetleri, Hürmüz ve Babulmendeb boğazlarındaki gemi trafiğine ilişkin sorunlar, El Nino bağlantılı hava koşulları, Karadeniz ticaretindeki belirsizlikler ve fosfat arzındaki sıkılık, önümüzdeki dönemde küresel gıda fiyatları açısından yukarı yönlü risk oluşturmaya devam ediyor.