Savaşın faturası ağırlaşıyor: İran ekonomisi serbest düşüşte
- Yaptırımlar ve yüksek enflasyonla zaten kırılgan olan İran ekonomisi, savaş ve Hürmüz Boğazı’ndaki abluka nedeniyle ağır darbe aldı. Ekonomide küçülme, hiperenflasyon ve ticarette sert düşüş bekleniyor.
- IMF, İran ekonomisinin 2026 yılında yüzde 6,1 oranında küçüleceğini küçüleceğini ve enflasyonun yüzde 68,9 seviyesinde gerçekleşeceğini öngörüyor.
Ortadoğu’daki savaş, İran ekonomisini derin bir krize sürüklüyor. Uzmanlara göre enerji altyapısına yönelik saldırılar ve Hürmüz Boğazı’ndaki abluka, son on yılların en büyük enerji şoklarından birine yol açarken, Tahran’ın kendi ekonomik dengelerini de sarsıyor.
Savaş öncesinde de yaptırımların baskısı altında olan İran’da enflasyon 2025’te yüzde 50’nin üzerine çıktı. Gıda enflasyonu ise hızlanarak 2026 Şubat itibarıyla yüzde 105’e ulaştı. Ekmek ve tahıllarda fiyat artışı yüzde 140, yağ ve katı yağlarda ise yüzde 219 seviyesine çıktı.
Ülkenin para birimi riyal, son dönemde ciddi değer kaybı yaşayarak dolar karşısında yaklaşık 1,32 milyon seviyesine geriledi. Yetkililer artan nakit ihtiyacını karşılamak amacıyla 10 milyon riyallik en büyük banknotu dolaşıma soktu.
Ekonomide daralma beklentisi
Uluslararası Para Fonu (IMF), İran ekonomisinin 2026 yılında yüzde 6,1 küçüleceğini ve enflasyonun yüzde 68,9 seviyesinde gerçekleşeceğini öngörüyor. Ancak ülkede veri paylaşımının sınırlı olması ve internet kesintileri, ekonomik görünümün net şekilde izlenmesini zorlaştırıyor.
Ticaret ve ihracat ağır darbe aldı
Hürmüz Boğazı’nın fiilen kapanması ve ABD’nin uyguladığı deniz ablukası, İran’ın dış ticaretini ciddi şekilde kısıtladı. Ülkenin yıllık ticaretinin yüzde 90’ından fazlası bu boğaz üzerinden gerçekleşiyordu.
Uzmanlar, mevcut koşulların İran’ın ihracat gelirlerinin yaklaşık yüzde 70’ini kesebileceğini belirtiyor. Mart ayına ait sınırlı veriler de ülkeye yapılan ihracatın sert şekilde düştüğünü gösteriyor.
Yaptırım baskısı artıyor
ABD yönetimi, İran’la bağlantılı işlemleri kolaylaştıran Çinli bankalara yönelik yeni yaptırımlar uygulama tehdidinde bulunuyor. Analistler, bu adımların İran ekonomisine beklenenden daha ağır bir darbe vurabileceğini ifade ediyor.
Altyapı hasarı ve uzun toparlanma süreci
Uzmanlara göre ABD ve İsrail’in enerji tesisleri, rafineriler ve elektrik altyapısına yönelik saldırıları, ekonomideki en büyük hasarı oluşturuyor. Savaşın ülke altyapısında 200 ila 270 milyar dolar arasında zarara yol açtığı tahmin ediliyor.
İranlı yetkililerin Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan’a, ekonominin yeniden inşasının 10 yıldan uzun sürebileceği yönünde uyarıda bulunduğu belirtiliyor.
Belirsizlik ve zayıf görünüm sürüyor
Uzmanlar, olası bir barış anlaşması durumunda bile İran ekonomisinin hızlı toparlanmasının zor olduğunu vurguluyor. Yüksek enflasyon, zayıf para birimi ve artan bütçe açığının uzun süre devam etmesi bekleniyor.
Ayrıca İran’ın bölgedeki ticari ortaklarının alternatif güzergahlar aramaya başlaması ve büyük ekonomilerin sınırlı destek vermesi, ülkenin ekonomik kaldıraç gücünü zayıflatıyor.