TCMB analizi: İhracat bedeli satışı yapan firmaların çoğu geri döviz almıyor

"Merkezin Güncesi" blog sayfasında Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) Uzman Yardımcısı Kadir Gürci ve TCMB'de Genel Müdür olarak görev yapan Ünal Seven'in "İhracat Bedeli Satışı Yapan Firmaların Döviz Geri Alım Davranışları" başlıklı yazısı yayımlandı.

Blog yazısında, 3 Ocak 2022-7 Haziran 2024 tarihleri arasında TCMB’ye ihracat bedeli satışı gerçekleştiren firmaların satış sonrası spot döviz piyasasında döviz geri alımı yapıp yapmadıkları ve düzenlemelerin firmaların bu davranışlarını nasıl etkilediği incelendi.

10 ihracatçıdan 8'i ihracat bedeli satışı yaptıkları hafta döviz almadı

Elde edilen bulgular, ihracat bedeli satışı yapan firmaların yüzde 79’unun ihracat bedeli satışı yaptıkları haftada hiç geri alım yapmadığını ortaya koydu. İhracatçıların yüzde 12’si ihracat bedeli satış tutarından daha az geri alım yaparken, yüzde 9’u ise ihracat bedeli satış tutarının tamamını veya daha fazlasını geri aldı. Yani toplam ihracat bedeli satış tutarının yüzde 67’sini ihracat bedeli satışı yaptıkları hafta içerisinde hiç geri alım yapmayan firmalar oluşturdu.

Döviz geri alan firmaların çoğu nette ithalatçı

İlgili dönemde yapılan tüm ihracat bedeli satışları ve spot piyasa işlemleri birlikte değerlendirildiğinde, dönem boyunca sattığı ihracat bedeli tutarının tamamını veya daha fazlasını geri alan firmaların yüzde 74’ünün nette ithalatçı olduğu belirlendi. Bu bulgu; ihracat bedeli satışı yapan firmaların çoğunlukla döviz geri alım eğiliminde olmadığını ve döviz geri alan firmaların büyük bir bölümünün de nette ithalatçı firmalar olduğunu ortaya koydu.

Kur yükü binde 8

Merkez Bankası, TCMB’ye satış yapıp aynı gün içerisinde spot piyasada aynı para birimi cinsinden herhangi bir tutarda ve ihracat bedeli satış kurundan daha yüksek bir kur seviyesinden geri alım yapan firmaların maruz kaldıkları ilave kur farkı yükünü de hesapladı.

Söz konusu kur yükünün ortalama binde 8 civarında olduğu tespit edildi. Bu kur farkının, 2023 yılı ilk yarısında bankalar arası piyasadaki kur alım-satım farklarının yüksek olduğu dönem dışarıda tutulduğunda daha makul seviyelere düştüğü belirtildi.