Faiz
Tanım olarak faiz, paranın kullanım bedeli olarak borcu veren tarafından talep edilen oransal bir ek getiri; enflasyon, risk ve zaman tercihi unsurlarını yansıtan temel finansal maliyet göstergesidir.
Faiz, finansal sistemin temel taşıdır. Bir borç ilişkisinde, borç veren (kredi veren banka, tahvil ihraççısı veya mevduat sahibi) parayı ödünç verirken, borçlunun (kredi alan birey, şirket veya devlet) anaparaya ek olarak ödediği oransal bedeldir. Matematiksel olarak F = A × (1 + r)^t formülüyle hesaplanır
(F: Gelecek değer, A: Anapara, r: Faiz oranı, t: Zaman).
Temel faiz türleri:
Basit Faiz: Yalnızca anapara üzerinden hesaplanır. Örnek: 100.000 TL'ye %20 yıllık basit faizle 1 yıl sonra 20.000 TL faiz ödenir (Toplam 120.000 TL).
Bileşik Faiz: Faizler anaparaya eklenerek büyür. Aynı örnekte yıllık bileşik faizle 2. yılda 144.000 TL olur (1.20²). Einstein'ın "dünyanın 8. harikası" dediği büyüme gücü buradadır.
Reel Faiz: Enflasyondan arındırılmış net getiri (Nominal faiz - enflasyon). Türkiye'de %50 enflasyonda %60 nominal faiz reel %10 getiri sağlar.
Nominal Faiz: Duyurulan brüt oran (%60 gibi).
Ekonomide Rolü (Faiz politikası):
Merkez Bankası politika faiziyle ekonomiyi yönlendirir. Düşük faiz = ucuz kredi = yatırım artışı = büyüme. Yüksek faiz ise enflasyonu frenler, tasarrufu teşvik eder. TCMB'nin haftalık repo oranı politika faizi referansıdır (2026 Şubat itibarıyla %45).
Finansta Kullanım Alanları:
Kredi/Mevduat: Bankalar arası fark (spread) kâr marjıdır.
Tahvil/Bono: Devlet şirket borcu için sabit getiri.
Leasing/Kiralama: Varlık finansmanı.
Türevler: Swap'lerde faiz oranı riski korunur.
🧮 Pratik Örnek (Hesaplamalı):
Ahmet Bey, 500.000 TL ev kredisi çekiyor. Aylık %2,25 faizle (yıllık ~%37 nominal) 120 ay vadeli:
Aylık taksit = [500.000 × 0,0225/12 × (1+0,0225/12)^120] / [(1+0,0225/12)^120 - 1] ≈ 11.250 TL.
Toplam geri ödeme: 1.350.000 TL (850.000 TL faiz!)
Enflasyon %40 olursa reel faiz negatif (%-3), yani enflasyon ödemeyi eritir. Ahmet Bey 5 yılda satarsa erken kapama cezası (%2) öder.
Riskler:
Faiz riski: Oran artarsa tahvil fiyatları düşer (ters korelasyon).
Kredi riski: Borçlu ödemezse default.
Türkiye özelinde: Yüksek enflasyon + TL volatilitesi faizleri %40-60 bandına iter. 2023-2026 arasında TCMB 50+ puanlık artışlarla mücadele etti.
Strateji: Yatırımcılar değişken faiz (LIBOR+spread) veya sabit faiz seçer. BES fonlarında faiz getirisi stopajla (%10-15) vergilenir.
Sonuç: Faiz, para zaman değerini ölçer. Düşük faiz dönemlerinde borçlanmak, yüksek faizde tasarruf etmek mantıklı bir borçlanma ve tasarruf stratejisi olarak kabul edilir.
